[मटवी काणी] बोंगुबाय आनी तिचो फटकिरो पूत [ वल्ली क्वाड्रस]
ही काणी सोंपी, इतली सोंपी म्हळ्यार चडतावांक समजुंक जायनासची. संसारांत फकत दुडू कमांवच्या/जमंवच्या धांवणेंत, आसतेल्यांक, हुद्दो/प्रतिश्टा/नांव अनी माना पाटल्यान लेंबेतेल्यांक ही कथा भिल्कूल समजुंचीच ना. हांतूं वेगळेंच चिंतप आसा. तें जायत्यांक अथवेंच म्हळ्ळेपरीं भगुंक पुरो पूण आजकाल दिसानदीस बदल्च्या संसारांत बदल्च्या मोनशांमोलांची पयली शिकारीच मनशापण. आनी हाची गवाय आमच्या गांवांनी चडून येंवचीं प्रायेसतांचीं आश्रमां.
मोंतिफेसत एक कुटमाचें फेसत. कुटम म्हळ्यार तेंपादीं आसलें चिंतप केदनांगी बदल्लां, आतां कुटम म्हळ्यार हांव, म्हजी बायल आनी म्हजीं भुर्गीं - इतलेंच. बाकिचें कोणाक कोण ना, जशें आळवाक देंट ना, शिंबऱ्याक वोंट ना.
हांगासर एक बोंगुबाय आसा (बोंगुबाय म्हळ्यार दांत नातल्ली बायल) आनी तिचो फटकिरो पूत आसा. ह्या फटकीरया पुतासवें कसली काणी उभी जावंक सक्ता? कसलें चिंतप उदेवंक सक्ता म्हळ्ळें पार्कुंक वा समजुंक तुकाच सोडतां.
[मटवी काणी] बोंगुबाय आनी तिचो फटकिरो पूत [ वल्ली क्वाड्रस]
"तूं कोणाक मेळुंक आयलाय पुता...?"
आपली खाडकी हालवन एकयी दांत नातल्लें अपलें तोंड उघडन हासून तिणें विचार्चें म्हाका आयकुंकच नाकासलें जाल्ल्यान तिका जाप सयत दीनासताना हांव रोसिबायेच्या कुडाक रीगल्लों.
ह्या आधीं थोडेपावटीं त्या प्रायेसतांच्या आश्रमाक हांव पावलां तरयी हिका पळेंवचें पयलेपावटीं.
"कोण? बोंगुबाय? ती तशीच, आयिल्ल्या गेल्या सगळ्यांक ती एका न्हय एका निबान उलयता" रोजिबायेन दिल्ल्या जवाबेंत मात्सो राग आसलो पूण ’बोंगुबाय’ अयकून म्हज्या तोंडार हासो उदेल्यो.
पूण अन्येक पावटीं हांव ह्या आश्रमाक भेट दिताना तिचें सवाल बोल्तेंच;
"तूं हांगा कित्याक येताय पुता?"
आयकून हांव मात्सो रागार जावन तिकाय उल्टें सवाल केल्लें;
"तूं हांगा कित्याक आसाय?"
तिणें व्हळू जवाब दिल्ली; "म्हाका पूत ना पुता"
हांवेंय तिची जवाब आयकून चिंतिनासतानांच जवाब दिल्ली; "म्हाकाय आवय ना"
पूण हांवें तिचेविशीं कितेंच चडतीक चिंतल्लेंच ना, चिंतुंकयी नाकासलें.
"बोंगुबाय फटकिरी, तिका तेग पूत आसात, अपल्या पुतांची मरयाद वेता कोण्णा म्हळ्ळे भिरांतेन अपणाक पूत ना म्हण ती फट मार्ता. हरयेका वर्साच्या मोंतिफेसताच जाल्ल्या आपल्या बड्डेक अपणाचो एक पूत तरेयी येतलो म्हण बडाय उलयता" रोजिबायेन तिचेविशीं उलयिल्लीं निमाणीं उत्रां.
***
’कुटाम, अपलो पेलो, दुडू, आसत, भांगार सगळें कुडिंत त्राण आसता म्हणासर मात्र, नित्राणी जाताना परिगतच कंगाल कर्ता’
आयशीं वर्साचें आवक संपयिल्ली रोजिबाय सरोन मयने संपल्यात तरयी तिचीं उत्रां यादिंत आसलीं तशेंच तिची याद मतिंत जिवाळ आसली.
हांवयी लेकाचें जिवीत जियेतांगाय म्हळ्ळो दुभाव म्हज्याय मतीक पाटल्या थोड्या तेंपांत धोसल्लो आसा. लेकाचे इश्ट, लेकाचें खाण, लेकाचें उलवणें, लेकाचीं फेसतां. तवळ तवळ ह्या प्रायेसतांच्या आश्रमाक भेट दितालों फकत अपल्या कुटमान सांडल्ल्या रोजिबायेक मेळुंक. रोजिबायेपरीं सभार हेरां थंयचर आसचीं म्हज्या गुमानाक गेल्लेंच ना? सगळ्यांक एकेक काणी आसा, सगळ्यांची जिणी वेगळी.
रोजिबाय सरल्ले उपरांत म्हाका आश्रमाक वेचें नीब नातलें, मन येतालें पूण ’कोण आसा अपलीं’ म्हळ्ळ्या चिंत्पान अपणाक भुजवन आसतानांच ’अपूण कितलो स्वार्थी मनीस, फकत अपणाक एका तेंपार जेवण दीवन आसल्ल्या रोजिबायेक मेळुंक येतालों, पूण म्हजेपरिंच रोजिबायेन कितलेश्यांक जेवण दिल्लें ना, मनशापण जियेनातल्या शेरांनी म्हजेतसले कितले तर्नाटे येवन अपलो फुडार रुतां कर्न गेल्ले, पूण रोजिबायेतसलीं मेळचीं अपरूप’.
सप्तेंबराचो पयलो हफ्तो जाल्ल्यान मरियेक फुलां भेटंवच्या भुर्ग्यांक बसवन म्हज्याच रिक्षाचेर हांव वर्तालों. ह्या वर्सा पुणीं म्हजीच म्हळ्ळी स्वताची रिक्षा घेंवची आशा सुफळ कर सायभिणी म्हणून पाटल्या तेरा वर्सांनी हांव मागून आसलों.
"तूं काजार जा पुता, घरांत एक बायल आयली म्हणतच देव तिच्या नशिबाचें दिताच, उपरांत भुर्गीं जालीं तर, हरयेक भुर्गें अपलें म्हळ्ळें नशीब घेवन येता.. तूं केदिंच गरीब जावन उर्चोनांय"
"कोण चेडूं रिक्षावाल्या चेड्याची बायल जावंक आशेता आयच्या काळार? सगळ्यांक बंगले/फ्लेटांनी वसती करुंक जाय, सगळ्यांक शोपिंग मोलांक वचून शोपिंगाची, मल्टिपलेक्सांनी फिल्म धाखंवचे, कारांनी भंवडांवचे, तवळ तवळ विदेशाक भंवडेक व्हर्चेच जाय आसले शिवाय, ह्या रिक्षावाल्याच्या ल्हान कोट्रेच्या च्यार व्हणदेभितर अपलीं स्वपणां पिड्ड्यार करुंक कोणाक जाय? हेंच चिंतून अजून हांव अंकवार उरलां रोजिबाये."
तिच्या उत्रांक हांवें मान दिलोच ना.
थोडे वर्सांनी तिणें परत सांगले; "काजार जायनांय तर जायनाका, पूण तुज्या उतर प्रायेर तुजो आधार जावंक, एका अनाथ भुर्ग्याक तरयी पोसको कर"
"तुका तुजिंच दोगां भुर्गीं न्हय रोजिबाये? एकलो पूत आनी धूव, पूण तुका आज कोणच आधार जावन नांत. तर अनाथ भुर्गो म्हाका म्हज्या उतर प्रायेर आधार जातलो म्हळ्ळो भर्वसो कसलो? हां हांव चिंतून आसां, तुकाच म्हजी पोसकी आवय करुंक.."
रोजिबाय फकत हासली पूण फुडें केदिंच म्हाका समजांवचें प्रेतन तिणें सोडलें.
***
’सक्कड सांगाता मेळ्यां, सक्कड लागीं सरयां..’ कांतार सुरू जाल्लेथावन म्हज्या मतिंत कितेंगी कांतवंक लागलें.
मोंती सायभिणिच्या फेसताचें मीस जालें, कणशी घेवन हांव घरा आयिल्लोंच ती आल्तारेर दवर्न, बेकरिंतली एक केक घेवन प्रायेसतांच्या आश्रमातेवशीन चमकलों.
आश्रमांत तवळ तवळ बदल्चीं तोंडां म्हाका नवीं न्हय, नवीं येतालीं, थोडीं थोडे मयने, थोडीं थोडीं वर्सां थंय उर्तालीं, पिडेक व्हकात घेंवची श्याथी नातलीं गुप्तीं व्हळवळून मोर्तालीं. गुप्तीं नासतां पर्गट व्हळवळ्ळ्यारी तसल्यांचे कळवळे रानांतल्या बोबेपरीं, आयकतलो ना, समजतलो ना.
रिक्षा राववन हांव तेवशीन हेवशीन पळेताना म्हाका खंयचरयी ती बोंगुबाय दिसलिना, आनी तिचें खरें नांवयी नेणासतां, कोणायलागीं विचार कर्चो तरयी कसो म्हणून चिंतून रोजिबायेच्या कुडाच्या बगलेच्या तिच्या कुडातेवशीं गेलों.
कुडाच्या भायल्या पोर्टिकोचेर बांकाचेर थोडे प्रायेसत बसून म्हाकाच चोयताले तरयी एकेकले एकेका संसारांत चिंतून आसले.
कुडाचें बागील उग्तेंच आसल्ल्यान खाटिचेर नीदल्ल्या तिका पळेवन हांवें तिची वळोक धरली. हर्शेंच्या म्हज्या सवयेपरीं ताळ्यांत ’खोंकलेचो आवाज’ केल्लोच, तिणें अपलें तोंड दारातेवशीन घुंवडायलें आनी हासून विचारिलागली;
"कोणाक मेळुंक आयलाय पुता...? रोजू ना आतां"
"रोजिबायेक न्हय मांय, तुका मेळुंक आयलां."
तशेंच त्या जाणत्यांक आयकासार्कें सांगलें; "आवयच्या जल्मादिसा पूत केक घेवन आयला"
बांकाचेर बसोन आसल्ल्या जाणत्यांच्या कुडीक कसलेंगी त्राण आयलें जायजय. म्हजीं उत्रां आयकून संतोसान म्हजेतेवशीन आयले आनी म्हजेसवें तेयी एकेकलेच तिच्या कुडाक रिगून विचार करिलागले;
"तुजें मागणें देवान आयकलें बाये.." एकलो म्हणालो.
"तुज्या बड्डेक तुजो पूत आयलोच.." अन्येकलो म्हणालो.
"आनी तुका हांगासर रावाजय म्हण ना... तुजो पूत तुका आपवन व्हर्तलो" तीसऱ्या जाणत्याचें उतर आयकून म्हज्या मतिंत एकाथराची कावजेणी उभजाली पूण कोणाकच कितेंच सांगानासताना अपणान हाडल्ली केक सुटयली.
बोंगुबाय खाटियेर आड पडल्ली कश्टानी उटोन बसली, तिच्यान चलोंक जायनातलें देकून खाटियेरच ती केक दवरली आनी तिका ती कात्रुंक केलें. उपरांत हेरांसवें ती वांटली.
***
"म्हजो पूत ल्हान आसताना विशेस पोक्री आसलो, बोशियेंतलें शीत शिंपिनाका म्हळ्यार जाय जाय म्हणून शिंप्तालो, घर्च्या वणदेंनी इंगळो आनी चोकांनी गिच्चितालो, आनी आन मार्च्याधीं तें पुसुंक म्हजीं कापडां व्हापार्तालो, पूण म्हजो मोसत जतन घेतालो, हांव तापांत निदलीं तर, बावडो होच वचून आयदानां धुतालो, घर नितळ कर्तालो, आनी पेज कर्तालो..."
बोंगुबाय उलयिल्लेपरिंच हेर प्रायेसत म्हजेर मयपासान पळेताले.
"म्हजी मांय सयत भारीच त्यागी, जेदनां मोडकेंत फकत नीस आसलो तर, तो पुर्तो भुर्ग्यांक वाडून, ती उदाक पियेवन निदताली"
हांवेंय फट मारुंक धरलें.
कांय वेळ म्हणासर बोंगुबायेन अपल्या पुताची व्हडविकायेविशीं उलयिल्लेपरिंच हांवयी फटकिरो काणियो गुंतून तांकां सांग्तालों. आयकल्ले हेर प्रायेसत, थोडे नवेच. थोड्या प्रायेसतांनी म्हाका विचारलें;
"तुमी इतल्या मोगान आसलीं तर, तिका आश्रमाक भर्ती करुंक कोणें मन धाकयलें?"
तें एकच सवाल म्हाका उभें चिरुंक सकलें.
हांव फटकिरोच सय, पूण कांय तिका इल्लो संतोस हाड्यां म्हणून आज आयिल्लों. पूण अशें सगळें घडात म्हणून हांवें स्वपणांतयी चिंतल्लें ना. "रोजिबाये तुका जाल्यार म्हजी पोसकी आवय करुंक हांव तयार" म्हणून रोजिबाय जीव आसताना सांगल्लीं उत्रां म्हज्या अंतसकर्नाच्या कानांनी गाजलीं.
"व्हय, म्हजीच चूक ती, म्हज्ये आवयशिवाय म्हजें जिवीतच अधुरें जाल्ल्यान आज तिच्या जल्मादिसाच तिका म्हज्या घरा आपवन व्हरुंक आयलां"
जमो आसच्या प्रायेसतांच्या तोंडार म्हाका समजुंक जायनातलीं भगणां उदेलीं.
हांव आश्रमाच्या व्हडिलाक मेळुंक वेच्यार आसलों..
वल्ली क्वाड्रस: पाटल्या तीस वर्सांनी काण्येगार जावन लगबग दोनशीं मटव्यो कथा बरयल्यात, कांय पंद्रा काण्यो कानडीक अनुवादीत जावन पर्गटल्यात, च्यार मटव्यो काण्यो नाटकुळे जावन खेळयल्यात. ’आशावादी’, ’खिळो’, ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ आनी ’बंध’ म्हळ्ळे च्यार काण्याजमे पर्गटल्यात, ’सतां आनी खतां’ म्हळ्ळो नैतीक मौल्यांच्या काण्याजमो पर्गटला. ’मुखां’, ’कथाझर’, ’कथामृत’, ’कथापाठ’ हाणें चलयिल्लीं/चलंवचीं अंकणां. दायज.कोम (२००४-२०११) अनी पयणारी.कोम (२०१५-) हाचो संपादक.
