ह्या अंकणाचेर तुमची प्रतिक्रिया तुमी आमकां बरवन धाड्येता. जोक्तीं बर्पां आमीं पयणारिचेर (उपरांत पुसतकाचेर) पर्गटतेल्यांव.
अंकणकार: आंडऱ्यू एल. डिकुन्हा
वृत्तेन फैनान्सियल कन्सल्टेंट, स्वताची ’वीन-वीन कन्सल्टेन्सी’ चलवन आसा. कवी, कथाकार, समीक्षक आनी संपादक. व्हळू व्हळू व्हाळ व्हाळ्या (२००३), अंजुराचें पान (२०१३), आयेराचो बूक (२०१४), उज्वाडाच्ये वेंगेंत (२०२५) हाचे कविता संग्रह. हेर कविता संकलांनी कविता तशेंच प्रसतावनां बरयल्यांत. २००२ इस्वेंत ’कविता व्हाळो’ नांवाचें कविता अंकण मायभास.कोमचेर संपादकपण केलां. कविता ट्रसटाचो काऱ्यदर्शी जावनासचो आंडऱ्यू कोंकणिंतलो उंचलो विमर्शक. कर्नाटक कोंकणी साहित्याचो, टी.एम.ए. पै. फौंडेशनाचो, जागतीक कोंकणी लेखक संघटनाचो, विश्व कोंकणी केंद्रच्या विमला वी. पै. फौंडेशनाचो पुसतक पुरसकार, संधेश पुरसकार (कोंकणी साहित्य) हाका येदोळ लाभलले प्रमूक पुरसकार. अपल्या कुटमासवें मंगळुरांतल्या बिजय फिर्गजेंत वसती करून आसा.
जिगिबिगी रातीं काजुल्यांचें सोभाण
जिगिबिगी रातीं काजुल्यांचें सोभाण
शांत सोभीत रोमांटीक रात
सूऱ्यो दिगंता पंदा लिप्ताना, संसार मौनांत विलीन जाताना, अमर कवी चा.फ्रा अमकां काळोकाच्या माटवांत काजुल्यांच्या जिवंत दिव्यांनी सजयिल्ल्या एका संभ्रमाक अपवन व्हर्ता. काजुले उज्वाडाची वात ’जावन’ अमकां स्वागत करुंक राकोन रावल्यात. हो उज्वाड काजुल्यांच्या स्वासांत व्हाळचो एक जळनातल्लो शांत पर्जळ. तांचो उज्वाड काळोकाक धांवडायना, काळोकाक ’सोभीत’ कर्ता
ह्या काळोकांत मिणमिणच्या मौन आंगणांत कविचे सब्द ’जिगिबिगी’ नाचतात. ’जिगिबिगी’ म्हळ्यार असतित्वाचें स्पंदन. उज्वाड पेटता आनी लिप्ता. सत आपलें मुखमळ दाकवंक काळोकाची रातच विंचता! पूण ह्या रातीं सत हांगा कुडक्यांनी मात्र दर्शन दिता. खिणाक उदेता आनी खिणाक लिप्ता. इल्लें लिपंवची, इल्लें इल्लें दाकंवची ही एक जिगिबिगी रात. एक शांत सोभीत रोमांटीक रात. सत आपलें मुखमळ दाकवंक काळोकाची रातच विंचता कविता काजुल्यांपरिंच काळोकांत सुरू जाता आनी अत्म्याच्या उज्वाडांत संप्ता.
जिगिबिगी रात
जिगिबिगी रात आज काजुल्यांची वात
काजुल्यांचे वातिंत कितलें म्हण दिसत?
काजुल्यांचे झळकेंत फिंतशें दिसत
फिंताचे उबणेंत केसशे सुसत
आसतले मुद्याळे, कोंगऱ्याळे, जीरसाळे
दोळ्यांक जरी दिसलें ना अत्म्याक दिसत
जिगिबिगी रात आज काजुल्यांची वात
काजुल्यांचे वातिंत कितलें म्हण दिसत?
जिगिबिगी झळमेंत आस्डिशी दिसत
आस्डेचे उडकेंत तोंडशें सुसत
आसतलें वाडकुळें, माणकुलें, गुळगुळें
दोळ्यांक जरी दिसलें ना, अत्म्याक दिसत
जिगिबिगी रात आज काजुल्यांची वात
काजुल्यांचे वातिंत कितलें म्हण दिसत?
चिटिपिटी चालिंत आंगलें दिसत
आंगल्याचे मोडिंत कूडशी सुसत
आसतली रस्माळ्या केंळब्याची कांडिशी
दोळ्यांक जरी दिसलें ना अत्म्याक दिसत
जिगिबिगी रात आज काजुल्यांची वात
काजुल्यांचे वातिंत कितलें म्हण दिसत?
अशीच सदांकाळीं रात जर आसत
देवा धन्याक मुगेलीं अर्गां आसात
दोळ्यांक न्हय दिसची सोभाय आसता सोसची
दोळ्यांक जरी दिसली ना अत्म्याक दिसत
जिगिबिगी रात आज काजुल्यांची वात
काजुल्यांचे वातिंत कितलें म्हण दिसत?
-चा.फ्रा. देकोसता
कुर्पा: सोंशाचे कान कविता पुसतक, चा.फ्रा. देकोसता
हरयेक मनीस एक काजुलो
मनश्याचे दोळे भौतीक विज्ञानाचे क्यामरा जावन आसात. मनीस चिंता संसार आमच्या मुखार पुर्तो सादर जाता म्हण. ह्या सीमीत दिषटिंत एक गुपीत गर्व लिपोन आसा. तें गर्व म्हणता "जें सगळें दिसता, तेंच खरें." पूण चा.फ्राचो “जिगिबिगी” सब्द ह्या गर्वाक मुळांतच हालयता. पूर्ण सत सोसचें त्राण मनश्याच्या भौतीक दोळ्यांक ना. प्रखर उज्वाडांत वसतू स्पषट दिसतात, पूण त्या स्पषटतेंत वसतुंचो ’आत्मो’ लिपोन उर्ता. चा.फ्रा सांग्ता, सत म्हळ्यार दोळ्यांक दिसचें दृश्य न्हय, बगर अत्म्यान सोसची सोभाय
दोळ्यांक न्हय दिसची सोभाय आसता सोसची
दोळ्यांक जरी दिसली ना अत्म्याक दिसत
अत्म्याक दिसची सोभाय म्हळ्यार वसतुंक पळंवचें न्हय, वसतुंक काळजा मनान “भेटचें”.
ह्या संसारांतल्या ८ बिलियन मिणमिणच्या जिवितांत, हऱ्येक मनीस स्वतः एक काजुलो, एक ल्हान, अपूर्ण मिणमीण जो अमर सताचो एक वांटो जावन आसा.
केत्तिकल गुड्यार काजुल्यांचें मांड सोभाण!
महान कविंच्यो कविता वाचब्या पयलेंच आमच्या जिवितांत घडतात. अमर चा.फ्राची कविता वाचब्या पयलेंच माका जिगिबिगी रातिचो अनभोग जाल्लो. केत्तिकल गुड्यार काजुल्यांचें मांड सोभाण पळेताना. म्हज्या अट्रा वर्सांचे प्रायेर चा.फ्रा म्हळ्ळ्या कोंकणी प्रवाद्याचो ताळो आयकोंक वामंजूर इगर्जे आंगणांत जाल्ल्या मांड सोभाण काऱ्याक हाजर जाल्लों. ताचीं उत्रां अनी ताळो आयकोंचेच एक भाग. ताचीं उत्रां एक अध्यात्मीक कंपन. काऱ्यें संपवन तांचेलागीं एक सब्द उलवन पाटीं म्हज्या किन्निकंबळंतल्या घरा वचोंक मेटां काडताना त्या कुशीक वेचें बस्स मेळ्ळेंना. पूण हांव एक्सुरों म्हण माका भोगलें ना. चा.फ्राचीं उत्रांचो नाद म्हनांत गाजत्तालो तर मांड सोभाणांचीं गितां काळजांत गायतालीं.
वामंजूर रसत्या च्या उज्वाडांतल्यान पाशार जावन केत्तिकल गुड्याच्या धाट काळोकांत प्रवेश जाताना दाव्या कुशिच्या गुड्याच्या रूक झाडांचेर सजवन रावल्ल्या जिगी बिगी काजुल्यांनी माका सांगात दिल्लो. म्हाका त्यो घुडियो अजून उडास आसात ; जेदनां हांवें वयर पळेलें, नेकेत्रां पर्जळतालीं पूण म्हजें काळीज धर्ते वयल्या दिव्यांचेर पर्ताल्लें. गांवच्या घरांनी पेटलले दिवे मन्नश्या संबंधान माका ”आप्त’ जावन भोगले आनी काजुल्यांचो पवित्र पर्जळ ’ सत’ जावन दिसलो.
असतो मा सदगमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय”
त्या काळोकाच्ये वाटेंत म्हज्या भोवांरीं काजुल्यांनी जिवंत दिव्यांचो पुर्शांव मांडल्लो. हऱ्येका दिसा हांवें उज्वाडांत बस्सार बसोन पळेवन विस्रोन सोडची वाट ती. पूण त्या रातीं, दिसा उज्वाडांत लीपल्ल्या संसाराचें सोभीत सुंदर रुपांतर म्हज्या दोळ्यां मुखार उबें जाल्लें. चा. फ्राची जिगिबिगी रात कविता हांवें वाचुंक नातल्ली. पूण कन्नड साहित्य शिक्ताना वाचल्ली संसकृत वोळ मतिंत उदेली. "असतो मा सदगमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय’. काळोकाच्या काळजांत आसच्या सतांच्या त्या अनभोगांत माकाच हांव विस्राल्लों. काजुल्याच्या उज्वाडांत थोड्याच मेटांची वाट माका दिसताली. पूण जिविताचो अध्यात्मीक प्रकास जियेवंक, मेटां सार्कीं दवरुंक, तितलोच पवित्र उज्वाड गम्मत पावता तशें भोगलें.
केत्तिकल गुड्यार सादर जाल्लें काजुल्यांचें साहित्य अजून मज्या मना स्क्रीनर जिगिबिगी कर्न पाशार जाता. आतां गुड्यार काजुले नांत आसतले, पूण चा.फ्राच्या कवितेंतले काजुले म्हज्या मनांत सदांकाळ पेटोन आसात. जिगिबिगी रातिच्या पांग्रुणा पंदा, चा. फ्राचे सब्द काजुल्यां बरी उडतात अनी काजुले पासकांच्या रातिच्या वातिंपरीं काळोकांत उमे दीवन एकामेकाचीं काळजां पेटयतात. आमी सक्कड एकामेका कुशीक बाग्वल्लीं ’जिगिबिगी’ कणां. त्या खाल्त्यापणांत एक नाजूक मोग जल्म घेता: ’सांगाता पर्जळचो उज्वाड’.
दिसत - सुसत- अत्म्याक दिसत
ह्या कवितेचें दर्शन तीन पांवण्यांनी उग्तें जाता: -दिसत (दैहीक दोळ्यांक), सुसत (कल्पनेच्या काळजाक), आनी अत्म्याक दिसत (अत्म्याच्या दयवीकपणाक). हऱ्येक मेट पयलेंच्या मेटाक आनिकी गूंड कर्ता, वाचप्याक इंद्रियांच्या मिती थावन सुटवन अत्म्याच्या अनंत दर्शना लागीं पावयता.
दैहीक दोळ्यांची दीषट (दिसत):
पयण सुरू जाता दैहीक दोळ्यांच्या सामान्य दीषटीन पूण मोगाळ अत्रेगान. जें दिसता ताका मात्र पार्कुंची दीषट ही. पयल्या कडव्यांत काजुल्यांचे झळकेंत फिंतशें दिसता तर, दूसऱ्या कडव्यांत आस्डिशी दिसता अनी तीसऱ्या कडव्यांत आंगलें दिसता. कूडिचे दोळे उज्वाड आनी आकार पळेवंक सक्तात, अशें पळेताना खरयान दोळ्यांक हिशारे मात्र मेळतात, जिविताचो जिवंत कंपन धरुंक सकनांत. आमच्या दोळ्यांचो स्वभावच असलो- वयल्याबार पळेवन तर्क करचें, वोट्रासी फैसल दिंवचें. हांगा “आंगलें” फकत एक वसत जावन दिसता. पूण चा.फ्राच्या जिगिबिगी रातिंत मनश्याचे सीमीत दोळे सलवतात. .
कल्पाना सक्तेची दीषट (सुसत)
दोळे सलवणी मांदताना कल्पना सकत जागृत जाता. कल्पना दीषट काळोकाक सजयता. कवितेंतलो ’सुसत’ कल्पनासक्तेन सता कडेन धरल्लें एक पवित्र जिगिबिगी पयण. कल्पना सकत अत्म्याचे दोळे.
कविता अतां भावनात्मक स्पर्शाक पयण कर्ता.
“फिंताचे उबणेंत केसशे सुसत”-झळकेच्या उबणेंत सोभाय भोग्ता.
“आस्डेचे उडकेंत तोंडशें सुसत”-उडकेंत एक गोडसाण मेळता.
“आंगल्याचे मोडिंत कूडशें सुसत”-रोमांचन! कल्पना सक्तेक उज्वाडाची गर्ज ना. कविच्या प्रतिभेचो उज्वाड पावता. असतित्वाचें सत एका झळक्यांत धर्ची कला! पर्नो अनभोग नवें रूप घेता. कविच्या सुप्त मतिंतलीं सोभायेचीं रुपां मुद्याळे, कोंगऱ्याळे, जीरसाळे जिवंत जातात. वाडकुळें, माणकुलें, गुळगुळें मुखमळ दिश्टीक पडता. चा.फ्राची रोमांटीक प्रतिभेच्या दोळ्यांक आतां चिटिपिटी चाल दिसता. आंगल्याचे मोडिंत सत सोधताना कलफन अनिकी फुल्ता. आंगल्याचे मोडिंत दिसची रस्माळ्या केंळब्याची कांडिशी कूड कविच्या अत्म्याक स्पर्श कर्ता
मोगांत अनी भक्तिपणांत दोळ्यांक दिसनातलेल्या वसतुंक भोगची सकत आसता. सोभाय पळेंवची वसतू न्हय; ती अनभोगांची एक जिवी झर जाता. पूण कविता हांगाच थांबना.
आत्म्याची दीषट (अत्म्याक दिसत).
हऱ्येक मिणमीण एक ध्यान. जेदना दोळे धांप्तात, तेदना मनाचो काळोक संप्ता अनी अत्मोच दिवो जावन पर्जळता. ही कवितेची अती उंचली स्थिती. हांगा पळेंवचो आनी पळेंवची वसत एकवटतात. मन उज्वाडांत असताना रात आतां आमच्या सुत्तुरांत उरना: “दोळ्यांक जरी दिसलें ना अत्म्याक दिसत. कविचे सब्द उज्वाड जातात. ह्या उन्नत दर्शनांत आमी आमकांच संसार जावन वोळकतांव.
काळोकाच्या गर्भांत धना देवाक अर्गां
कवितेचीं निमाणी साक्स व्हरती नाजूक आसा: “अशीच सदांकाळीं रात जर आसत / देवा धन्याक मुगेलीं अर्गां आसात”. "अशीच सदांकाळीं रात जर आसत" म्हण कवी म्हणताना, तो दीस नाका म्हण सांगना; बगर तो त्या काळोकाच्या गर्भांत आसच्या सताचो अनी सोभायेचो मोग कर्ता. काळोकाच्या गर्भांत देवाचो स्वास भोगचेंच ’अर्गां’. कविता उज्वाडाच्या गर्जेन मुगदना, अर्गांच्या समर्पणांत पेटता!
त्या वेळीं कवितेंतली अंतीम शिकोवण मेळता: “दोळ्यांक न्हय दिसची सोभाय आसता सोसची”. जेदाना आमी सताच्या ’जिगिबिगी’ प्रकासाक पळेतांव, तेदाना दोळे आपापिंच बंद जातात. खरी सोभाय आमच्या ताब्यांत आसना, बगर आमी त्या सोभायेच्या ताब्यांत आसतांव. ती सोभाय अमच्या इंद्रियांक अटापुंक जायनातल्ली. मीतमेर नातल्ली. असल्या सोभायेक ’सोसचें’ आत्म्याक मात्र साध्य म्हन्स्याचो संतोस मात्र न्हय, दूक सयत ह्या घड्ये एक सुंदर कविता जावन बदल्ता. एक कवी जावन हांवेम सांगचें तर, कविता जल्मोंची घडी हिच्च!
संसार एक जिवी जिवी कविता!
सोभायेचो अंतीम उद्देश मनश्याक मनश्या कडेन आनी मनश्याक सृश्टी कडेन मोगाच्या बांधान एकवटचो. मोग दिसना, सोसणिकाय मेजुंक जायना, आनी त्याग फोटोंत येना. हऱ्येक मनीस आपल्या भितर साहित्य घेवन जियेता, पूण संसाराच्या गलाट्यांत सदां प्रकट जायना. एक्ये मौन घड्ये जेदनां तें ’जिगिबिगी’ पेटता, तेदनांच दूसऱ्या अत्म्याक ताची वोळक मेळता, काळोकांतल्या जिगिबिगिंत चिटिपिटी चालिची “रस्माळी” जिणी झळकता. हऱ्येक मनश्याचो हो जिगिबिगी उज्वाड अखंड सताच्या कोलाज्याचो एक गर्जेचो वांटो. संसारांतले ८ बिलियन अत्मे ह्या ’काजुल्याच्या साहित्यांत’ एकाच महाकाव्याचीं अक्षरां जावन एकवटताना संसार एक जिवंत कविता’ जाता. हांगा हऱ्येकलो मनीस आपल्या असतित्वाचो पवित्र सब्द.
जिगिबिगी रातिचें दर्शन
चा.फाचें ’जिगिबिगी’ मंत्र त्या एक काळोकाच्या रातीक अमर करून दवर्ता. ’जिगिबिगी रात’ मुगदना. ती वाचप्या भितर मिणमिणून उर्ता. ती आमकां बदल्ता, नव्या रितीन जागें करता. नाजूक दोळे, उग्तें काळीज आनी अत्म्याच्या दर्शनांत पर्जळ्ळें जिविताचें सत.
- आंडऱ्यू एल डिकुन्हा
