[अंकण]: नव्या सूऱ्याचीं किर्णां
नवो सूऱ्यो उदेला आनी ताचीं किरणां हांवें पळेल्यांत. ही हकीगत शिवाय कल्पन न्हय. कोंकणी वर्तुलांत; जांव गोयांत, मुंबयांत, मंगळुरांत तशेंच हेर गांवांनी सयत ह्या किरणांची प्रतिभा कोंकणीक नवें त्राण, नवी सकत अनी नवी दिशा दितली म्हळ्ळो भर्वसो मनांत आयिल्लोच म्हजें मन कांय मोराचीं पाकां न्हेसून नाचता. ही अतिशयोक्त न्हय, रूप रूप पळेल्ली हकीगत. हीं किरणां जावनासात कोंकणी युवपरतिभा.
कोंकणी युवपरतिभेक वळकून तांकां जोक्तें मार्गदर्शन तशेंच तर्भेत दिंवचें काम आयेवार्च्या दिसांनी जावन आसचें कोंकणी फुडाराच्या नद्रेन भोव महत्वाचें तशेंच गर्जेचें. गोंयांत म्हज्या सळावळेर आसचे चडताव प्राध्यापक/शिक्षक हें काम करून आयल्यात देकून केदनांय गोंयचा कोलेजिंनी हांव भेट दितासतां त्या तालेंत/प्रतिभेक हांव लागसिल्यान पळेवंक सक्तां. हेंच काम मंगळुरांत मेलवीन रोड्रिगस, एच्चेम करून आसात जाल्ल्यान मंगळुरांत उदेल्ले प्रतिभावंत कवी गवाय.
हेंच मिसांव मुखारुंक व तेंको दिंवच्या इराद्यान हें अंकण आमी सुरू केलां. साहीत, कला, संगीत, नाटक/तियात्र, संशोद, शिक्षण, जानपद/लोकवेद, समाजसेवा, अशें वेवेगळ्या शेतांनी पर्जळून आसच्या ह्या नक्तिरांक वळकून, तांकां उत्तेजन दिंवचोच आमचो इरादो. कोंकणिच्या फाल्याचो भर्वसो ह्या युवजणांचेर आसा. देकून आज असल्या प्रतिभेक सोधून, वळकून तांकां जोक्तो पाटिंबो दिंवचो आमचो कायदो म्हणून हांव लेक्तां देकून पयणारी.कोम असल्या युवतालेंतांक ह्या अंकणाक येवका माग्तां.
ह्या अंकणाचें पयलें नक्तीर - स्याम्सन लोपीज, होन्नावर.
एक अपुर्भायेचो गावपी, तियात्रिसत, नाटक/तियात्र बरयणार, निर्देशक तशेंच नटन.. हाची प्रतिभा एक-दोन न्हय. होन्नावरांत असल्याच उर्भा-आसक्तेवंत युवजणांचो पंगण हाणें तयार केला आनी कांय शेंभोरांलागीं धाखवणी करून सभार इनामां/पुरसकार जिकला. पूण हें नक्तीर फकत होन्नावरचें न्हय. कोंकणिचें नक्तीर, देकून हें नक्तीर कोंकणिच्या भंवारांत पर्जळुंक फावो. आनी कोंकणिचो दिश्टावो आसच्या संघटनांक एक उलो दितां, तुमी एक प्रेतन करा, ह्या नक्तिराक आनी ताच्या पंगडाक एक आवकास दिया आनी तेदनांच तुमकां गमतेलें कोंकणिचो नवो सूऱ्यो उदेला आनी ताचीं नवीं किरणां कितलीं पर्जळीक आसात म्हळ्ळें.
कोंकणी बाषे पासोत वावरुंक हांव केदनांच तयार - स्याम्सन लोपीज, होन्नावर.
हांव साम्सन लोपीस गांवान मोट्टो, होन्नावर. हीं मुजी बोगणां सांगुंक म्हाका वर्ती कुशाल बोग्ता. मुजे एक ल्हान कुटाम, आवय-बापूय दोग भाव आनीं एकलें भयण. अशें मुज्या कुटमांत ०२-०६-१९९० इस्वेंत बापूय देवाधीन जाल्यान मुज्या कुटमांत जायती दुबलिकाय पळेवंक मेळ्ळी, जाल्ल्यारियी मुज्या आवयन कषटानीं सुंबाचें (दोरी) काम कर्न देव भिरांतेन म्हाका वाडयलें.
मुजी उरबा ल्हान पणी थावन तियात्र पळेंवचीं, गायन कर्चीं. म्हाका आनी मुजा भावाक नेणतें पणारच तियात्र आसा आसलीं, असें एक पावटी आमीं दोगीं तियात्र पळेवंक गेले. पून दुबळेकाये वर्वीं आमचे लागीं एकच टिकेट आसलें वर्वीं मुज्या होडल्या बावाक मात्र भितर सोडलें. असें हांव गेटिचे बायर उरलो. तेदना म्हाका चड दूख बोगली आनी हांव रडात पर्तून घरा आयलो. असें हांवे रडचें पळोन आनी मुजी तियात्र पळेंवची उरबा पळेवन मुज्या आमायन म्हाका तियात्रेक आपोवन वेलें. असें तियात्र चल्ताना अर्धे तियात्रार हांव आमायच्या उसक्यार निदोन पोडलो. आनी हो मुजो पयलो अनुभव. असें दीस वेतां-वेताना हेरानीं गायन गावचें तियांत्रांत नटन कर्चें हांवे पळेताना मुजी मत मुज्या शिकपाकी तियात्रांत आनी गायनांत मग्न जाली असें हांव विलफी रंबिबसाची पोदां आयकून ताचो अभिमानी जाल्लो. आनी गोंयची कांतारा आयकतालो. असें हांव पांचवी क्लासिंत आसताना ल्हान ल्हान नाटक तसेंच कांतारा बरोवंक सुरू केलें. उपरांत १९९३ इस्वेंत सव्या क्लासिंत शिक्ताना हावें पयलो नाटक “काळजाचो दुंगोर” म्हळ्ळो बरोवन इषपां सांगाता एक सात वोल्टाचों बलब गालन वाड्यामत प्रदर्शन केलो. हें मुजे प्रदर्शन पळेवन म्हाका आनी मुज्या पंगडांच्यांक गावच्या लोकानीं मेळून २० रुपय इनाम दिवन प्रोत्साह दिलो. हें पळेवन हांव चड खुशी जालो आनी मुजी उरबा वाडली. असें हांव मुज्या गांवच्या शांती चिलड्रन्स क्लब्बाचो सांदो जावनासताना म्हाका जायते अवकास रूपीत जालें. मिसाचें कोयरांत, संघाचो वारषीक दीस, आवय-बापुयांचे दीस, क्रीसमस असें जायतें प्रोत्साह आनी अवकास फिर्गज विगारा थावन तसेंच मुज्या गांवचें लोकां थावन लाबले. असें मुज्यो दुस्रें तियात्र “मागणें” १९९७ इस्वेंत शांती चिलड्रन्स क्लब्बाचा तसेंच युवजन संघाच्या वारषीक दिसाक प्रदर्शन केलें. उपरांत १९९८ इस्वेंत तिस्रो तियात्र “मोग” मोटेर पदर्शन केलो. असें हो तियात्र बरोवन जाल्ल्या उपरांत मुजी आर्थीक परिस्थिती निवारुंक कामाक लागून मुंबैय गेलो. कित्याकी मुज्या मनांत समादान नातल्लें वर्वीं मांय गांवचो तसेंच कांतारा आनी तियात्रां खेळोंक अवकास मेळचो ना म्हळ्ळे चिंतून तिनच महिन्यानीं गांवांक पाटीं आयलो. असें १९९९ इस्वेंत चवतो नाटक “सत लिपना” तियात्र बरवन मोटेर कोपेलाच्या रंग मंचार शांती चिलड्रन्स क्लब्बाच्या तसेंच युवजन संघाच्या वारषीक दिसाक प्रदर्शीत केलो. ताचे उपरांत २००१ इस्वेंत मुजो पांचवो तियात्र “सुखाच्या दऱ्यांत दुःखाची ल्हारां” तियात्र बरयलो. पूण हो तियात्र खेळुंक थोडे कारणांक लागून अवकास मेळोंक नातलें वर्वीं म्हाका दुःख जालें. आनी हांव निराशी जाल्लो आनी हावें चिंतलें हांव आनी मुकार तियात्र बरोंवचो नां. म्हळ्ळें निर्धार केल्लो आनी मुज्या घर्च्यांक आनी लागसिल्ल्या इषटांक सांगलें. त्या घड्ये मुज्या भावान म्हाका प्रोत्साह आनी धैऱ्य दिवंक व्हड मेट काडलें. तें जावनासलें मुजे तियात्रेचीं पुसतक (लिपी) मुखांत्र बायर हाडचो. पूण मुजी आर्थीक परिस्थिते वर्वीं लोकांचो चड संपर्क नातल्लें वर्वीं हें कसें साध्य जातलें म्हळ्ळें सवाल मनांत उदेलें. त्या घड्ये मुज्या इषटानीं आनी भावान आर्थीक कुमक करून मुजो पुसतक २००१ अगषट ६ तारिकेर होन्नावर सान सालवादोर फिर्गजेचा फेसता दिसा फा|| क्रिजोसटम रोड्रिगिसांच्या मार्गदर्शनाखाल फा|| जोन फर्नांडीस हांच्या हातां थावन उग्तावण जालो. आनी ह्या पुसतकाचें प्रतिक्रिया जावन तीन महिनें भितर एक हजार पुसतकां विक्रीत जालीं. आनी असें मोटेर ०२-०१-२००२ ंत वारषीक फेसता दिसाक तसेंच कुमटा फीस मार्केट, भटकळ ही तियात्र पदर्शन करुंक अवकास मेळ्ळो. तसेंच हो मुजो पुसतक वाजून इस्रायेल आनी जायते जाग्यानीं हो तियात्र दुस्रें कलाकारानीं प्रदर्शन केलो. असें लोकानीं दिल्लो प्रोत्साह पळेवन म्हाका चड स्पूर्थी मेळ्ळी. असें नाटकांत आनी गायनांत चड आशक्ती लाबली. आनी जायते जाग्यानी नाटकांत आनी गायन स्पर्ध्यांत भाग घेवन जायतीं इनामां हांवे आनी मुज्या पंगां्ड संगी होली क्रास कोपेलाक फावो जालीं. गायनांत आसल्ली आशक्ती पळेवन जायते जाग्यानीं तसेंच जायते गांवानीं गोंया तसें मंगळुराच्या आडियो क्यशेटांत गायन करुंक अवकास लाबलो. असें हांवेंच एक आर्केसट्रा पंगड आरंभ केलो. आनी जायत्या जाग्यानीं म्हाका काऱ्यनिर्वाहक (एम.सी.) तसेंच काऱ्यक्रम दिवंक अवकास लाबलो. असें हांवे मुज्या पंगडाक “सिंपनी” म्हण नांव दिलें. मुज्या दिस्पडत्या वावरा खातीर २००७ इस्वेंत एक सौंड सिस्पम गेतलो. असें मुजी वळक हेरां थंय जाली. आनी २००३ इस्वेंत “आधुनीक युवक” म्हळ्ळो सवो तियात्र गांवांत खेळयलो. २००३ इस्वेंतच सात्वो तियात्र “बागितलें फूल” होन्नावर प्रतिभोदयांत खेळोन स्पर्धेंत पयलें इनाम आपणायलें. ताचें उपरांत कुमटा कडले चर्च ग्रौंड, भटकळ मुगळिहोंडांत चर्च ग्रौंडार प्रदर्शन केलो. हाचें उपरांत २००४ इस्वेंत मुजो आटवो तियात्र “चिंत्ना” देवादीन जोकीम मासटर लोवर कासरकोड ताचा अमर उगडासाक होन्नावर तालूकाचां लोकांचा त्या घड्येच्या विंचणार कलाकारांक घेवन इषटराचा दिसा न्यू इंगलीष स्कूलाच्या मैदानार प्रदर्शन केल्लो. असें २००५ इस्वेंत नवो तियात्र “चिंत्नांची सोभाय मनश्याच्या जिवितांत” गुंबाळांत चर्च ग्रौंडार प्रदर्शन केलो, असें मुज्या दिस्पोडत्या वावरा पासोत ‘सिंपनी गिफ्ट सेंटर’ सोना कांपलेक्स होन्नावरांत आरंभ केलें. २००५ अगषट ६ तारिकेर दावो तियात्र “रूपांतर” प्रतिभोदयांत प्रदर्शन केलो. २००५ इस्वेंत इक्रावो तियात्र “सलवण जैताचीं वाट” मोटेर प्रदर्शीत जालो. २००७ ंत बारावो तियात्र “जीवीत एक सोपाण” मोटेर प्रदर्शन केलो.
आसें आसतां म्हाका वर्तो संतोष आनी मोग मांय भाषेचेर चडलो. कोंकणें बाषेचो मुज्यो वावर हेरानीं पळेवंक जाय आनीं प्रेरण जावंक जाय आनी ह्या क्षेत्रांत वर्ती साधन कलाकारां थावन उबजोंक जाय म्हळ्या इराद्यान एक ल्हान टेली फिल्म काडुंक चिंतलें. कित्याक आमच्या उत्तरकन्नडांत तेदना म्हणासर कोंकणी फिल्म या टेलिफिल्म येवंक नातलें. पैसेंचे भळ ना तरी, घट निर्धार घेतलो. मुज्या सिंपनी पंगडाक एकटाय केलें. मुज्यो निर्धार तिळसिलो. आनी सगळे इषटानीं पाटिंबो दिलो ह्या मुज्या १२ तियात्रा मदलो बोऱ्यांतलो बरो “बागिंतलें फूल” तियात्र टेलिफिल्म केले. आनी पडद्यार न्यू इंगलीष स्कूलाच्या मैदानार २००७ च्या इसटराचा दिसाक प्रदर्शीत केलें. उत्तर कन्नड जिल्लेंतलें पयलें टेलिफिल्म म्हण दाकलो रचलो. असें पंचवीस वर्सांचा प्रायेर मुज्या कामां सांगाता तियात्र खेळचें हव्यास कर्न घेतलें.
२००८ ंत मुज्यो तेरावो तियात्र “मोगाक लागून” मोटेर कोपेलाचा ग्रौंडार, भटकळ मुगळिहोंडा चर्च ग्रौंड, मुग्वा चर्च ग्रौंडार प्रदर्शन केलो. हो नाटक लोकांक मान्वालो, लोकांच्या प्रोत्साहा वर्वीं उत्तरकन्नडांत २००९ इस्वेच्या एपरील महिन्यांत १ तारिकेर पासकाच्या फेसताक दुस्रें टेलिफिल्म काडून होन्नावर मूडगणपती होलांत इसटराचा दिसाक दुस्रें प्रदर्शन पर्देर दाकोवन लोकांची मना जिकून हाची डी.वी.डी. करून भोव मानादीक गोवळी बापान मोटेर फेसता दिसा उग्तावण केली.
२००९ ंत चोवदावो तियात्र “तूं माका विस्रुंक नां” मोटेर कोपेलाचा ग्रौंडार प्रदर्शन केलो. १९-०४-२००९ तारिकेर गांवपीण जनिता रोड्रिगीस हांच्या सांगाता काजारी बेसांत एक जालो. आनी २००९ इस्वेचा अगषट ६ तारिकेर पंद्रावो तियात्र “जैताक ना सलवोण” होन्नावर प्रतिभोदयांत आनीं कुमटा मणकी चर्च ग्रौंडार प्रदर्शन केलो. २०१० ंत सोळावो तियात्र “हांव चुकलो” बरोवन मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, कोडाणी चर्च ग्रौंडार, सिद्धापूर चर्च ग्रौंडार, मंचिकेरी चर्च ग्रौंडार, बैलूर चर्च ग्रौंडार, कारवार सुंकेरी चर्च ग्रौंडार, कुंबारवाड चर्च ग्रौंडार, होन्नावर चर्च ग्रौंडार, कुमटा हिंदू टेंपल, यल्लापूर चर्च ग्रौंडार ह्या गांवानीं प्रदर्शन केलो. असें ह्या तियात्रेचा प्रदर्शन दुस्रे कलाकारानीं इस्रेल देशांत प्रदर्शन केले. २०११ ंत सत्रावो तियात्र “हें एक लिसांव” बरोवन प्रदर्शन केलें.
२०११ ंत भिरांकूळ तसें दुःखाचें घडीत मुज्या कुटमांत उबजलें. जूनाची २३, जुलाय २७ तारीकेर मुज्या पतिणिची आवय आनीं बापूय अंतरलीं. तांका दोगीं दुवां जाल्ल्यान सगळी जवाब्दारी मुजेर पडल्ल्यान मुज्या मांय भाषे खातीर वावर करुंक जाता या ना म्हळ्ळो मतिंत सवाल उठलें. मुजी पतिणीक गायानां तसें नटन कर्च्यांत भारी आशक्ती आसल्यान म्हाका प्रोत्साह दिलो. असें २०११ ंत आमचो कारवार दियेसिजिंत जायतो वावर दिल्लो आमचो पयलेचो गोवळिबाप देवादीन बिस्प विलियं डी’मेल्लो हाच्या एका वर्साच्या अमर उगडासाक २०१२ ंत फा. रिच्चर्ड रोड्रिगीस आनी बिषप डेरीक फर्नाडीस हांच्या मार्गदर्शना खाल दे. बिषप विलियं डी’मेल्लो म्हळ्ळे अडियो विडियो डी.वी.डी. काडून अमचे आदले गोवळी बापाचो वावर थोड्या मापान तरी दाकोवंक फावो जालें. हो मुज्यो वावर लोकांक भोव चड मान्वाल्लो. जायते गांवानीं विदेशांत डी.वी.डी. विक्रीत जाली. ताचे उपरांत २०१३ इस्वेंत नूतन चानेल टी.वी. च्यानीं म्हाका आपोवन मुजें संदर्शन घेवन मुजें सांगाता संभाषण केलें. हांव एक कलाकार, कांतारा बरोंवपी, गांवपी, तियात्र बरोवपी, नट, निर्धेशक म्हण सगळ्यांक दाकोवन दिलें.
अशें लोकांच्या उत्तेजने प्रकार मांय बाष म्हळ्ळी कोमिडी अडियो विडियो, डी.वी.डी. फासका फेसता दिसा ३१ मार्च २०१३ ंत उग्तावण केली. २०१३ इस्वेंत १८वी तियांत्र “पर्गट्यां” मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, कुमटा मणकी चर्च ग्रौंडार, कारवार सुंकेरी चर्च ग्रौंडार, सुंकसाळ चर्च ग्रौंडार, कुंबारवाडा चर्च ग्रौंडार, मंचिकेरी चर्च ग्रौंडार, मंकिमडी चर्च ग्रौंडार, भटकळ मुगळिहोंडा चर्च ग्रौंडार ह्या गांवानीं प्रदर्शन केलो. २०१५ ंत १९वो तियात्र “उगड” बरवन भायर घातलो. आनी मंचिकेरी चर्च ग्रौंडार, सिद्धापूर चर्च ग्रौंडार, सुंकेरी चर्च ग्रौंडार, मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, मुग्वा चर्च ग्रौंडार, बिणगा चर्च ग्रौंडार, मणकी चर्च ग्रौंडार, होन्नावर चर्च ग्रौंडार, कासरकोड इको बीच, बेळ्ळिमक्की चर्च ग्रौंडार, कद्रा चर्च ग्रौंडार, हडिनबाळ चर्च ग्रौंडार, मंगळूर कलांगणांत, मुंबै माणीक हाल बेंड्रा, सुंकसाळ चर्च ग्रौंडार असें सोळा प्रदर्शन केलें हांचे मधें ५० व्या प्रदर्शन मोटेर फेसता दिसा याजकानीं सलहा समितिच्या सर्व सांद्यानी आनी हेर संघ संस्थ्यानीं व्हडा दबाजेन संभ्रमून म्हाका सन्मान केलो.
हांव कोंकणी मांय भाषे खातीर वावर कर्तना मुंबै गांवांत एपरिलाच्या २४ तारीक २०१५इस्वेंत माणीक हाल बेंड्रा प्रदर्शन करुंक आपल्या अभिमानिनीं आपयलें आनी त्या वेळा म्हाका ‘दी फ्रिन्स आफ मेलोडी’ म्हळ्ळें भिरूद मानादीक बाप रिच्चर्ड रोड्रिगिसान खुशेन दिलें.
२०१५ इस्वेंत २० वो तियात्र “काळ बदला” बरोवन मोळकोड चर्च ग्रौंडार, दांडेली सेंट जोसेफ चर्च ग्रौंडार, मणकी चर्च ग्रौंडार गांवानीं प्रदर्शन केलो. २०१५ आनी २०१६ पर्त्यान मोटेर कोपेलाचा ग्रौंडार प्रदर्शन केलो. २१ तियात्र “राकोण” मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, लोवर कासरकोड चर्च ग्रौंडार, कोडाणी चर्च ग्रौंडार, सिर्सी डोनबोसको चर्च ग्रौंडार, हळियाळ अवर लेडी आफ मिराकल चर्च ग्रौंडार, संशी चर्च ग्रौंडार, दांडेली सेंट जोसेप चर्च ग्रौंडार, दांडेली कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमी आडिटेरियम, मंगळूर कलांगणांत, मोळकोड चर्च ग्रौंडार, हडिनबाळ चर्च ग्रौंडार, होन्नावर चर्च ग्रौंडार, सिर्सी चर्च हाल गांवानीं प्रदर्शन केलें. २०१८ इस्वेंत बाविसावो तियात्र “ल्हारां” मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, होन्नावर चर्च ग्रौंडार, सिद्धापूर चर्च ग्रौंडार, बेळ्ळिमक्की चर्च ग्रौंडार, बिणगा चर्च ग्रौंडार, कुंबारवाडा चर्च ग्रौंडार, गोवा हनुमान थियेटर, दांडेली सेंट अंतोनी चर्च ग्रौंडार ह्या गांवानी पदर्शन दिली.
२०१८ इस्वेंत हांवे कोंकणी बाषे खातीर दिल्या वावराक ‘कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमी’ थावन दांडेलिंत नाटक यूव पुरसकार १२-०२-२०१८ तारिकेर फावो जाल्लो. ०८-१२-२०१८ ंत २३ वो तियात्र “उज्वाड” कोडाणी चर्च ग्रौंडार, मोटो कोपेलाचा ग्रौंडार, कुंबारवाड चर्च ग्रौंडार, गोकर्ण चर्च ग्रौंडार ह्या जाग्यानीं प्रदर्शन केलो. हाच्या सांगाता ‘चार दिसांचो संसार’ म्हळ्ळी अडियो विडियो डी.वी.डी उग्तावण जाली. असें २०० वयर कलाकार मुज्ये सांगाता रावून कोंकणी मांय बाषे खातीर वावरून आसात. म्हजें थावन तांकायी अवकास लाबलोलो आसा म्हळ्ळी संतृप्ती मुजी जावनासा. ह्या मधें २०१८ व्यांत हावें आमचा कोंकणी मांय भाषेचो हांवे केल्लो वावर तुमका दाकोवक मुजेंच “सेम्सन लोपीस” म्हळ्ळे युट्यूब चानेल सुरू केल्लें आसा.
असें कोंकणी मोगिंचो आनी अभिमानिंचो सहकार हांव आशेतां आनीं म्हाका प्रोत्साह दिल्ल्या सर्वांक देव बोरें करूं म्हणता. हांव कोंकणी मांय भाषे खातीर वावुरला अनिकी मुकार वावुर्तालो. आनी आमचें मांय बाष राक्तलो आनी वयर काडतलो म्हण तुमका सांगुंक वर्तो अभिमान भोग्ता.
