जलियनवाला भाग
गोलडन टेंपल दाकून वेळ पळयची आमी भायर आयले, सांजवेळ भीतरी वाघा बोर्डराक पावका रिट्रीट शो पळोवका जालेलेच तेच वेळाक डा.रामिंदर कौर हांगेल पोन आयले, ती दुसरे कामार व्यसत आशिले नीमीत भेट जावचाक साध्य ना जातले म्हण तिणे सांगले, आमकाय थोडे सामादान जाले. जलियन वाला भागाक रिक्षार वचे म्हण रिक्षा शोधून वतान ते रिक्षाचो म्हणालो, कांय दूर ना हांगा लागी आसचे वाटारची जलियन वाला भाग म्हण, तशे चमकून जलियन वाला भागाक पावले. स्कूलांतू इतिहास वाचितना, देशाचे स्वातंतऱ्य संग्रामाचे साभार घटनावळींतू जलियन वाला भाग प्रमूख जावनू राबता. अबाल वृद्द दारले बायले भेद नातिले ब्रिटिषांगेले गोलिबाराक जीव गेलेल लोकांगेले स्मारक जावनू ह्या जागो आमगेले दोळ्या मुखार राबता. भायर जलियनवाला भाग म्हण बरयलेल एक पागोर मेळता. सगळेच इट्टिगेंत बांदिले जागो, थंय एक सपूर ओणी ते पळयना कळता सगळे ब्रटीष आर्मी लोक तांतू दाकून भीतg रिगले आनी भितर आशिले लोकांक भायर वचाक वाट ना जावनू गोलिबाराक कशे लोकान जीव सोडले म्हण. आजिकय मूख साक्षी जावनू वणदीर आसचे बुलेटाचे मार्क ते दीस दोळ्या मुखार बांदून दित्ता, चेर्डुंव, म्हांतारे दारले भायले म्हण भेध नाशी फायरींग जालेल एक हत्याकांडाचो जागो ते, बैसाकी परबे दिवस साबार एक हजार की चड लोकानी जीव काडनू गेत्तलो, तोडे लोक बांयतू उडले आजी थंय जन येवनू पयशे गालनू श्रद्दांजली भेटून वत्तांची. ओणी जावनू भितर वतान आमका आमर ज्योती पळोवचाक मेळता, आनी विशाल प्रांगण आज थंय एक प्रवासी ताण जावनू निर्माण केला, पूण त्या विशाल प्रांगण पळयतना सगळे दृश्य दिसचाक प्रारंभ जाता. पंजाबांतू बैसाकी परबे दीस हरमंदीर साहेब जवो गोलडन टेंपलाक त्या दीस सिख्ख लोक परबेक भोरनू आयिले स्वतंतऱ्याचे पूर्व काल ब्रिटीष आळविका. १३ एपरील, १९१९ंतू ह्या हत्याकांड घडता. शांतियूत जावनू परब आचरण करचाक अबाल वृद्द सांगात मेळनू आचतना, स्वातंतऱ्य संग्रामा काळार लोकान बृहत संख्येर सांगात मेळचाक म्हळेल कानूनाक लागू जावनू ब्रटीष आफिसर रेगिनालड डैराले आदेशांतू ब्रटीष आर्मी भितर रीगून फयरिंग प्रारंभ करता, लोकांक कसले जाता आसा, कसले करका म्हळेल तांय कळना, होड होड पागोर सक्कड दिकान चल्लापिल्ली जावनू लोक धांवता एक बृहत हत्याकांडची चलता, आजीकय हाका साक्षी जावनू वणतेर ब्रिटिषांगेले गोली बुलेटाचे चिहना पळोवचाक मेळता, आजे मधेंतू एक भांय आसा, साबार लोक वाट न जावनू ह्या भांयत उडकी म्हारतांची हाक आज शहीदोंकी कुवा म्हण आपयतांची सक्कड दिकान बेली गालनू संरक्षण केला लोक तांतू पयशे गालतांची, आज एक उद्यानवनाचे मादरींतू ह्या विशाल प्रांगण निर्माण कोरनू धवरला, व्हणतेर आसचे बुलेटाचे मार आजून जीवंत आसून सक्कड संरक्षण कोरनू दवरून सगळे इतिहास दोळे मुखार बांदून दिता. थंय थोडे वेळ बयसून जीवत्याग केलेल देशवासींक श्रद्दांजली दीवनू भायर आयले.
वाघा बोर्डर
थंय तावनू सीदा आमी सीदा वाघा आमगेले सैन्याचे रिट्रीट शो पळोवचे म्नण निर्धार गेवनू भायर सरले जलियनवाला भाग दाकून सीदा रूमाक येवनू थोडे वेळ उपरांत आमी वाघा बोर्डर वचाक एक रिक्षा केले. अमृतसर दाकून सुमार ४० की.मी दूर आशिले निमीत आमी चिके वेगी भायर सरले, वेगी गेल्यार ग्यालरींतू मुखार बसचाक मेळता म्हण आटो रिक्षाचे ताणे आमका सांगले.सांजवेळ ४:३०क शो आसचे सीदा एक वाट दोन दिकान सासमाचे गादे, हळदूवे पूल सोडून पळोवचाक सुंदीर एक दिकान शींय रिक्षा ड्रैवरान सांगले हांगा वाटेर खंय पुणी जेवण करा मुखार ते जागेर तुमका खावचाक मेळचाक ना त्या दाकून तुमी हांगा खंय जवो तोडे खावनू गेया म्हण ताणे आमका सांगेले, तशे वाटे मधेंत ताणे आमका एक होटेलाक वेले, थंय आमी रोटी आनी दाल संगात लस्सी पीवनू पोट गट्टी कोरनू मुखार सरले, साधारण २ वोराक थंय पावले थंय तावनू मुखार कंचय वाहन वचाक सैन्या तानी सोडनांची तशे आटो थंय पार्क केले आनी त्या वेळार थंय थोडे वाहन मात्र आशिले, अमका आटो चालकान तागेल आटोचे आनी आटोचे नंबराचे पोटो काडनू गेवनू दवरचाक सांगले, म्हळ्यार सांजवेळ थंय साबार वाहन असचे निमीत शोधचाक कषट जातले म्हण ताणे ह्या उपाय दिले, थंय तावनू साधारण एक दोन की.मी चमकून वचून साल मारनू राबूका, थंय चेक्किंग आसा, ऐडी कार्ड जावका त्या धोरनू हांव आनी पै आसताना आमका मधेंतू खंय गी तुळू उलयलेल आयकले, आमगेले गांवचे भास भायर दूर खंयगी वचून आशीले तावळी जावचे खूषी दुसरेचे तानी उडुपी तावनू आयिले लोक, चेक्किंग जावनू ग्यालरी वचून बसचाक थंय तावनू परत अर्ध की.मी वाट आमी धांवनू गेले ग्यालरींतू नातल्यारी जागो मेळना, आमी वतान थोडे लोक बयसून जाला सांजवेळ ४ गंटेक सैन्याचे रिट्रीट शो प्रारंभ जता. ’भोलो भारत माता की जै’ उदघोष, गेटा त्या दिक्कान पाकिसतान थंय ’पाकिसतान जींदा बाद’ अशे ते गेट ओपन कोरनू जवानानी बंद करचो आक्रोश, ह्या रिट्रीट शो बी.एस.एफ तानी चलोवनू दिवचे, गांधीजिले आनी जिन्नाले तसवीर ताजे संगात उबता आसचे भारताचे आनी पाकिसताचे बावूट त्या आक्रोशभरीत जावनू चलचे शो पळोवचाक भारताचे दिक्कान ग्यालरींत जन भोरनू ’भारत जींदा बाद’ पाकिसतानाचे थोडे लोक ताजे मधेंतू चलोवनू भारता दाकून पाकिसतानाचे वचे लोक कांय फरक ना फकत एक रेखा आज आमी दोन वेगवेगळे देश आनी द्वेष, सांजवेळ म्हणतना गेटार चडयलेल भारताचे बावूट देंवोचे आनी गेट बंद करचे, ह्या थंय चलता, वंदे मातरं गीत अशे साधारण एक दोन गंटो थांय चलचे ह्या शो अविस्मरणीय जावनू आसा. कशे तिरुपतीक जवो पंडरापुराक वतान नाम गालचाक लोक आसतांच की तशे आमगेले गालार देशाचे वu गालचाक लोक आसंची , वीस रुपयीक दोन गालार देशाचे त्रिवर्ण ध्वज सोडायले शो आखेर जावनू आमी फाटी अमृतसराक आयले आता सांजवेळ जाता येवनू काळोक जता आयले एक सकाळी प्रारभ जालेल अमृत सर यात्रा एक दीसांतू सक्कड पळयलेल विशिषट अनुभवाचे सांगात परत तागेल आटो शोधून काडले, ते पोटोंतू आशिले नंबर शोधून आटो चडले, भारी शींय, दाट दाट जाता आयले धवो दोन दिकान उजो गालनू शींय तापोवचे लोक अंतू इंतू परत अमृतसराक पावले थंय नावाधीक जावनू आसचे जवळी आंगडी वचून अमृरसराचे उडगासाक शाल आनी अम्माक काप्पड गेतले, राती जेवण कोरन हऱ्याणाचे अंबाला दाकून आमका सकाळी रैल आशील निमिती अमी राती अंबालाक भायर सरले. डा. रामिंदर कौर हांका मोळूक जालेल ना पूण खाल्सा कालेजांतू राबिले आनी सगळो दीस अमृतसरांतू काडलेल वेळ जीवनांतू अमृतमय जालेल सत्य.
कोडियालाक
बावजीन कोडियालाक रैला टिकेट करतना, सीदा अमृतसरा दाकून सीट मेळेल ना त्या दाकून अंबाला दाकून टिकट आसा म्हण थय दाकून बुक्क केले, सकाळी अमबाला दाखून रैल तशे रातीची अमृतसर सोडचे निर्धार कोरनू सीदा अंबालाक बस शोधून आखेरिचे सबार चडले, आमका सकाळी पावलार पुरो आशिले, आमी साधारण फांतेर पावले आनी थोडे वेळ वेटिंग रूमांतू ब्यागार नीद काडले, सकाळीची अंबाला दाकून रैल मेळे, परत दोन दिवस रैलारी जालेल उडगासू काणू तशे कोडियालाक वापस म्हण आराम लेक्कून, परत गांवान गांव पळयता नीद काडता दीस काडता आयले, एक दीसान विरदविंदराले जल्म दीस पंजाबाचे आत्मीयता निजावनूय वेगळो एक अनुभव, त्या दीस आमका काशीमठाचे पीठाधिपती हरिद्वारांतू वृंदावनस्थ जालेल खबर मेळे, आमी उत्तर प्रदेशांतू आशिले, त्या वेळार आमका लागी आशिले पूण गांवांतू रज गालून एक हप्तो चड जावनू आशिले, रैलार आयिले खावनू राती कोडियालाक येवनू पावले. हांगा मसत देशपरेम उलयतले मेळतांची, आनी देश प्रेमा नावार मसत सक्कड करतांची, तशे भगत सिंग विचार आयकूका जालेरी पंजाबी मनश्यालागी आयकूक, साहित्य सक्कड सोडून, हांव वीरदविंदरालागी भगत सिंग आनी देश प्रेम विशय उलयतना ताजे दोळे आनी उत्रां आयिले बदलाव हांव पळयला, तानी देशावयरी जावचे आक्रमण पळयला, अमृतसरा दाकून पाकिसताक नित्य साभार लोक येता वतांची, पंजाबांतू भोंवतना हो पाकिसतानी तो पाकिसतानी म्हणू ना, अमृतसरा दाकून हैवे सिदा लाहोराक संपर्क जाता. आतंकवाद मधेचे जीवन थंय आसा, आजी देश, देशाचे विरुद्द आवाज गालतलेंक बुद्दिजीवी म्हणू आपोवनू गेवचे लोकू साथ दितांची, पंजाबी आनी सरदार म्हळ्यार आमी जोक्स कोरनू हासतांची. ( आमगेलो राजकीय पुडारी, आनी सामाजीक जीवनांतुले रांपण्णाक आमी सोडुंक ना) देशा खातीर जीव दिवचे तशे जीव काडचे शूरत्व आसा उत्तर कुमार शूरत्वाचे नपुंसकत्व मात्र खंडीत ना. वीर दाविंदरानी सांगिले उतर आसा, कोणय मारूंक आयलो म्हण जाल्यार लागी सरदार आसकी पयले सोध. आनी तागेलागी वचून राव तीटलेच पूरो म्हण, त्याग बलिदान देशपरेम प्रतीक जावनू पंजाब आसा तशे सिख्ख लोक आसा आनी त्या सिख्ख धर्माचे बुनियाद साहित्य जावनू आसा.
