धांव... धांव...
तो धांवलो .. ... धांवत रावलो. घरचीं रातिचा जेवणार आसताना तो आंगार घाल्ल्या मुसतायकेचेरच घर सोडन धांवलो. धांवल्यार घरा थावन रयलवे स्टेशनाक पंद्रां मिनुटां. खंयचें रयल जाय? तें सवालच ना. खंयचेय जाता. घरा थावन पयस पावल्यार पुरो. तो पंद्रा मिनुटांचे धांवणेन रयलवे स्टेशनाक पावलो. ताणें चिंत ल्लेबरीच रयल तयार आसल्लें. जण आम्सर करता तें पळयताना रयल आत्तां सुटताशें दिसता. तो लोकाचा पायां मधल्यान म्हळ्ळेबरी वचोन रयलार चडलो. हें ताका अनभोगाचें. हें ताणें चवतें पावटी घर सोडन धांवचें. कित्याक? कित्याक म्हळ्यार घरांत कोणी बरें मनीस नासल्लें. सक्कड ताचें तोंड पळयल्या तक्षण कितें ना कितें म्हणचिंच. मोरोंदी माम्मी पुणी बरी आसती, ती म्हजी माम्मी नये? तिणेंय कित्याक ऊरल्ल्यां बरीच उलंवचें? इसकोलाक वचरे, शीकरे, शीकरे, शीकरे. फैल जाल्यार पास जा, पास जाल्यार मारक उणें, मारक चड काडल्यार शेंबोरांक पांच कित्याक उणे रे? शेंबोरांत शेंबोर काडिजे. थू, हांकां बारी मारक म्हेळ्ळ्यात इसकोलांत!
एक हात ताका कुशीक लोटिलागलो. तो तिकेशे सेरवोन बसलो. वाडल्ल्या मनशाचें मासाचें वोजें ताचा कुडीक बरें लागलें ना. तो उटोन सकयल बसलो. मासाळ मनीस खूश पावोन सुशेगात बसली. एकलेन लांब जयत नंदरकाय केळें काडन चेरक्याक दिलें. ताणें तें घेतलें.
हें एक बरेपण ताचे थंय केदाळाय घडतालें. कोण ना कोण ताका खावंक दितालें. पाप चेरक्याचे पयशे भायर पडल्यात अशें चिंतून थोडीं पयशे दितालीं. टिकेट तपासणार येताना कसोय नपयिंच जातालो. पयले पावटी धांवताना एका जांट्यान ताची टिकेट काडल्ली आनी ताका कषटांतलो वांचयिल्लो.
रयलार ताका कोणाचीय चड वळक नाका. वळक जाल्लीच मनीस इसकोलांत परिक्षेचा वेळार दिंवचें जयत सवालां पत्रच जाता. खंय? कितें? कोण? कित्याक? कशें? खंयचे? कोणाक? कोणाचें? इत्यादी ‘क’सवालां सुरू जातात आनी त्या सवालांक जापी दिताना ताका इसकोलांत टीचरी मुकार रावल्लेबरी जाता. आंगार हजार कोटारल्यो, नक्कूर आनी पाली ओट्टूक चरल्लेबरी जाता.
तो मनशांक जाता तितलो चुकयता. तरी हीं मनशां प्रत्येक जावन हीं व्हड जाल्लीं मनशां कोण ना कोण ताचा पाटीक पडतात. हांका हे पावटी चुकयजे, खंडीत चुकयजे ना तर्परतून कोण तरी माका धरतेलें आनी पाटीं घरा पायतेलें. तेंयी पोलिसां मुकांत्र - पोलीस म्हणताना ताका एक थर शें जाता. एका पोलिसान गोरोज मारन विचारल्लें,
“घरा थावन धांवताय कित्याक रे?"’ताणें सत्त सांगल्लें. “घरा माका इसकोलाक धाडतात. माका इसकोल नाका" तें आयकोन तो हासल्लो भुंयकांप जाल्लेबरी. हाकायी इसकोलाक वचोंक बरें जायनासल्लें आसतेलें, चेरक्यान चिंतल्लें. दोळ्यां मुकार आसल्लो पोलीस ताचा मतीक ल्हान भूरगो जावन इसकोल सोडन घर सोडन धांवचें पिंतूर आयलें आनी तोयी व्हडल्यान हासलो. इतल्यार पोलिसान म्हळें, “धांपरे तोंड! इसकोलाक गेलोय बचाव जालोय. ना तर अळे वो त्या रुकाक तकली सकयल करन उमकाळायतां तुका!’’
हे पावटी पोलिसांचा हाताक पडानाये. रुकाक उमकाळायतात तर कोण उमकाळतोलो रात दीस?"रयल
रावलें. स्टेशन खंयचें? तो नेणां, ताका ताची गरज ना. तो मुकल्या कंपारट मेंटाक रिगलो. थंय जणां उणीं आसल्लीं. हांगासर बसचें बरें ताणें चिंतलें. तो बसलो. त्या कंपारटमेंटांत दोगच आसल्ले. एकलो पिक्या केसांचो सिटीर लांबायेक नीदल्लो. दुस्रो काळ्या केसांचो. नीट बसोन दाट बूक वाचतालो. ताका चेरको येवन बसल्लो कळीतच जालें ना. रयल सुटलें. .. .. ..
चेरको त्या बुकक पळयलागलो. ताका बूक जाय. वाचिजे अशें भग्तालें. पूण इसकोलाचे बूक न्हय, हो काळ्या केसांचो वाचता पळे तो बूक वाचिजे. ताका ताचा इसकोलाचा बेगाचो उडास जालो. ताणें तें स्टोर रुमाचा माळ्यार उडयलां. मोरोंदीत थंय! उंदीर खांवदीत! वाळय लागोंदी!! ते बूक त्या टिचरीन सांगल्लेबरी वाचिजे, तिणें सांगचेबरी अरत करन काणघेजे , मागीर तोंडपाट करन परिक्षेक पळयनासताना त्या टिचरीक जाय जाल्लेबरी बरयिजे. “व्याक्क!!" ताणें वोंकारे काडले.
“आह! कितें जाता तुका? खंय थावन येताय?" काळ्या केसांचो क सवालां विचारुंक लागलो. चेरको त्या मनशाक पळवंक पडलो. तो ताका बरो लागलो. कितें तोंड!? एक थर परजळता म्हणचेबरी भगलें चेरक्याक. ताका ताचा अनभोगान सवालांक जवाबी तक्षण दिनाये म्हण शिकयिल्लें. ताणें ताका एक असंबद्द जाप दिली.
“कांय ना"
“माम्मी खंय आसा?"
“नां"
“घर खंय?"
“नां"
इतल्यार त्या मनशान हातांतलो बूक सकयल दवरलो. चेरक्यान ताचा आंगाचा नितळ मुसतायकेक पळयलें. ताचा शरटाचा बोल्सार ल्हान खुरीस थळ थळतालो. “जेजू माका पाव." अशें चेरन मतिंतच मागोन हात मुकार करन ताणें त्या खूरसाचो उमो घेतलो.
तो मनीस खूस पावलो. क्रिसतांव भूरगो, अनाथ आसतोलो, चिंतलें ताणें. “तूं म्हजे सांगाता येताय?" ताणें भूरग्याक विचारलें.
“खंय?"
“इगरजेक. हांव थंयिंच रावतां."
“ओह! जायत!" चेरको संतोसान ओपलो. ‘देवा म्हजा , इगरज व्हड न्हय, इसकोलाक व्हरनां जाल्यार पुरो.’ ताणें चिंतलें.
“ये हांगा बस. पळे, हांव पादऱ्याब. तुका कितें करुंक जाय? तुजा सयऱ्यांगेर व्हरन पायजे तर पायतां घर खंय सांग".
चेरको कावजेणेन म्हणालो, “नाका, नाका"’
“तर तूं कितें करताय?"
“काम करतां"
“काम करताय? इसकोलाक वचानासल्लोय? कितें काम करताय तूं?"
“कितेंय करतां." चेरक्यान जाप दिली. पादऱ्याब आकाच पळवन बसलो. चेरक्यान इल्लो वेळ ताका दीषट पाटीं मेळयली, मागीर भायर काळोकाक पळय लागलो.
दूसऱ्या फांत्यार गाडी स्टेशनांत रावताना चेरको पादऱ्याबा पाटल्यान आपणाक उकलुंक तांकचें बेग काणघेवन देंवलो. रिक्षा धरन दोगी इगरजेक पावले.
बटलेर बारीच कुतूहलान चेरक्याक पळवंक पडलो. पादऱ्यान ताका मटव्यान खबर कळयली. आनी सांगलें, “ताका नांवची वेवसता कर आनी उपरांत फळार दी."
चेरको न्हावन फळार करन बटलेराचा पाटल्यान मुकल्यान घुंवोन ताणें सांगल्लें काम करिलागलो. ‘असोच रांदपा कुडांत रावल्लो तर बरें आसल्लें." चिंतलें बटलेरान. पूण तशें जालें ना.
इक्रा वोरारशें पादऱ्याब चेरक्याक व्हरन कुशिचा कोवेंताक गेलो. “ रोनी, हांगासर थोडीं भूरगीं आसात. तांचे संगीं राव. सिसटर तुका इल्लेशें काम दितेली. कर. जुनांत दुस्री वेवसता करतां."
पादऱ्याब आनी सिसटर कितें उलयलीं ताका कळीत जालें ना. “हांगा राव रोनी म्हजे कडे उलवंक जाय जाल्यार इगरजेक ये, मेळतां" म्हणोन पादऱ्याब गेलो.
सिसटरीन ताका “ये बा" म्हण आपवन वेलें. बोरडिंगांत राव, आतां भूरगीं पुरा घरा गेल्यांत. रजा न्हयवे? घर नासल्लीं चार पांच जणां आसात. तांचा सांगाता राव. सिसटर अन्नामारिया तुका मुसतायकी दाकयतेली. तुका सम जांवची वींच."
रोनिचो इसकोल नासल्लो नवो अध्याय अध्याय सुरू जालो. मीस मागणें, वोरेसांव, जेवण नीद इत्यादी जावन ऊरल्ल्या वेळांत कितें ना कितें काम भूरग्यांचा हाताक पडतालें. रोनी बारी संतोसान हीं कामां करतालो. हाताक मेळल्ल्या खाली कागदांचेर ताका बरें लागचें गिच्चितालो. पिंतुरां सोडयतालो. बोरडिगांत पडल्ले इसकोलाचे परने बूक आतुरायेन वाचतालो. कोणाचे रगळे नासताना आपणाक जाय त्या रितीन जाय तें समजोन घेतालो.
थोड्याच दिसांनी चेरको असाधारण बुध्वंतकायेचो म्हळ्ळें सत सिसटरीक आनी सिसटरी थावन पादऱ्याबाक कळ्ळें. पादऱ्याब चेरक्याक आपवन गजालिंक बसतालो. तो एक स्वतंत्र जीवी. आपणाक जाय तशें जियेवंक आशेंवचो. आपणाक जाय जाल्ल्यारितीन आपणाक जाय जाल्लेंच करचो. हाका नाजुकायेन तिद्विनां तर हाची बुध्वंत काय वांकडे वाटेक घुंवोंकी पुरो. असल्यांक पादऱ्याब वळकातालो पूण हाका तिद्वुंचे कशें? हो कांय ल्हान माराक तिद्वणीं काणघेंवचो न्हय. हाका अशें तिद्विजे की आपणाक कोण तरी तिद्विता तें हाका कळांच जाये. हें कशें करचें? पादऱ्याबाक हें एक सवाल जालें.
रोनी चवतेंत शिक्तालो आनी ताची टीचर ताका तिद्वुन्ंच आसताली. तिणें एक पावटी चीज म्हळ्यार तूप म्हण सांगल्लें. रोनीन ‘गी’ म्हळ्यार कितें म्हण टिचरीक विचारल्लें. गी आनी चीज म्हळ्यार एकच म्हण तिणें सांगल्लें. पादऱ्याबान ताका चीज म्हळ्यार कितें तें विवरसून सांगलें. रोनी म्हणालो, “व्हय, हांवे चीज खेलां आनी तूप रांदचा कुडांत पळयलां" हांगासर पादऱ्याबाक तो तूप आनी चीज वापरचा घरा थावन आयला म्हळ्ळें कळ्ळें. “आहा पुता, तूं एक दीस खंडीत माका तुजा बापयचें नांव आनी विळास सांग्ताय. तो मतिंतच संतोस पावलो.
बोरडिंगाचा भूरग्यां थावन दुस्रोच म्हळ्ळेबरी आसल्लो रोनी. भूरग्यां सांगाता भूरगो जावन आसतालो तरी तो दुस्रोच. सकडां सांगाता मेळोन काम करतालो तरी ताचें काम विंगडच रितीन उटोन दिसतालें. “कोण पुता तुजा माम्मी?" सिसटर अन्न मारियान एक पावटी विचारलें.
“माम्मी! कोण माम्मी?" चेरक्याचो चारोच बदल्लो. तोंड एकाच्छाणें सयर भयर तशें दिसालागलें. सिसटर भियेली. “माम्मी नांगी पुता? व्हड न्हय आमीं आसा भियेनाका." म्हणाली ताची पाट थापडून.
माम्मिचो उडास रोनीक येतालो. तिणें वाडल्लें जेविनासताना, ताचें पोट तळ मळतालें. पूण ताचा माम्मीक ताचाकी चड ताचा इसकोलाचो आनी ताणें काडचा मारक्सांचो चड मोग म्हण ताका खंडीत भग्तालें. आनी रोनीक ताचा माम्मिचा मोगाचाकी ताचा इसकोलाचो चड करन ताचा टिचरांचो कांटाळो कुडी अत्म्यांत भरल्लो. ह्या फैनल परिक्षेचा वेळार इसकोल सोडन माम्मी कितें दुस्रें उलयल्या? घरयी इसकोलच केल्लें न्हय तिणें? माका खेळोंकी सोडुंक ना. माम्मी थंयच आसोंदी. तिका सगळो दीस बूक काणघेवन बसचें म्हजें भयण लोलिटा आसा न्हय?
ह्या सिसटरांक कित्याक म्हजा माम्मिची खंत? हाणीं सांगल्लें काम सांगल्ल्या चाकी इल्लें चडच करतां न्हय? छे! हांचेकडे आनी चड्ड उलय नाये.
रोनी आतां बारीच चत्रायेन म्हळ्ळ्याबरी सिसटरांकडे आनी पादऱ्याबाकडे उलयतालो. सत सांगाजे तर उलंवचेंच उणें केल्लें म्हण्येत. सिसटरांक हें कांय समजालें ना. पाप चेरक्याक प्रोबलेम म्हण ताणीं स्वताःक सांगोन काणघेलें आनी पादऱ्याबाकी तीच खबर दिली. “चेरको पाप आवय बापय नासल्लें वरवीं एक थर आसा. ताका जाता तितलो कामांनीं लागयजे.. दूसऱ्या भूरग्यां सांगाता ताणें चड आनी चड मेळोन आसाजे, कितलो म्हळ्यारी प्रोबलेम चैलड पळे!"
हो प्रोबलेम चैलड आपलेस्थकीं बारीच संतोसान आसतालो. सिसटरां, पादऱ्याब आनी इतर व्हडां लागीं आसताना ताची जीब सुडाळ हालानासल्ली. कसल्यागी सवालाक कसलिगी जाप दितालो. ताचो घूट तो मात्र जाणां आसल्लो. ताचो जापी आयकाल्लीं मात्र तो पाट करन गेल्ल्या तक्षण ताची बीरमत पावतालीं.
अशे महिने दोन पाशार जाले. विशेष घडीत कितें घडलें ना. मेयाचा आकेरीक भूरगीं बोरडिंगाक पाटीं येवंक लागलीं. पन्नास - साट भूरघ्यां मधें रोनियी एकलो जालो.
ह्या मधें ताका मतीक कर्करे दिंवची एक गजाल घडली. ती कसलिगी म्हळ्यार पादऱ्याबान ताका इसकोलाक आपवन व्हरन दाखल केल्ली. “फादर, फादर माका इसोल नाका फादर, हांव काम करतां. बूक जाय जाल्यार वाचतां, बरवंक जाय जाल्यार बरयतां. पूण इसकोल नाका फादर!" तो रडोन्ंच म्हणालो. पादऱ्याबान ताका मोगान लागीं वोडलो ताचा तकलेर हात दवरलो. मोगान ताची पाट पुशीत म्हळें,“पळे पुता, शिकप गरजेचें. कितलिशीं भूरगीं इसकोलाक वचोंक आशेतात तरी तांकां तें भाग ना. तुका देवान शिकप फावो केलां.
शीक, एक मनीस जा. हाचे वरवीं तुकाच न्हय, तूं जियेंवच्या समाजेक यी बरेपण लाभता.
“फादर इसकोलाक वचानासताना म्हजे इतल्याकच शिक्तां... .. .. फादर फादर इसकोल नाका फादर जाय जाल्लेबरी बुकांक गीट घालुंकी सोडिनांत फादर. .. .. .. फादर हांव म्हजे इतल्याकच शिक्तां......." रोनी रडलो.
पाप चेरको! भेषटोच भियेता. पादऱ्याब बसलो. ताणें रोनिची तकली आपल्या हरध्याक दांबून धरली आनी म्हळें; “रोनी माका तूं म्हळ्यार बारी मोग. तुंवे इसकोलाक वचोन व्हड मनीस जायजे म्हण म्हजी आशा ......" रोनीक हें बरें लागलें. ताचेलागीं अशें कोणी उलवंकंच ना. तोयी एक पादऱ्याब! तो कषटांनी म्हणालो,
“जायत फादर."
जुनाचे पयलेर पोतें पाटीर घालन चेरको इसकोलाक गेलो. त्या दिसा ताका कांय विराराय भगली ना, पूण अशे पाठ सुरू जाले म्हणताना रोनिचे कषटयी सुरू जाले. लेक्क करताना जापी सारक्यो आयल्यार पावानांतगी? तें कित्याक त्या टिचरीन बोरडार केल्लेबरी करिजे? हांवे केल्लें चूक कशें? बुकांत आसचेंच वाक्यें कशें समा? त्याच अरतार वाक्यें बदल्लें तर कितें जाता? नोटस बुकांचेर इतलीं सोबीत पिंतुरां आसात तांकां कित्याक तें ब्रावन पेपर कवर? टेक्सट बुकांचेर आसल्लें पावानांगी? तें कित्याक परतून नोटस बुकाचेर बरयजे? ड्रोयिंग पिरियडीक हिणें बोरडार सोडयिल्लें परकट पिंतूरच कित्याक सोडयजे? ताचाकी बरीं माका सोडवंक येतात न्हय?
रोनी धा दिसांनी संपूरण विरार जालो. ताका पादऱ्याबान तकलेर हात दवरल्लो मागीर पाट पूसल्लो उपरांत तूं म्हळ्यार बारी मोग म्हळ्ळें पुरा विसरलें. ताचा बदलाक ताची मटवी काळी टिचर तकलेर जयत शिंगां आनी पाटल्यान लांबदीग शिमटी काणघेवन केक्करया ताळ्यान फरमांवचीच दिसालागली.
सांजेर बेल जाताना तो सदांचेबरी इसकोलांतलो भायर धंवलो ना. सवकास क्लासिंतलो भायर येवन पासायेंत रावलो. भूरगीं उणीं जावन येताना ताणें पोतें पासायेचा कोनशाक उडयलें. उपरांत मारगादेगक येवन रावलो. एक बस्स अम्सरान म्हळ्ळेबरी आयलें. कंडकटर मुकल्या बागलार बेग, बेग म्हणोन आसताना तो पाटल्यालांब सिटिचा कोनशार आसल्ल्या टयराचेर बसोन भायर पळेलागलो. बस्स सुटलें.
“धांव. .. .. .. धांव पुता. .. .. .. धांव"’ताणें स्वताःक सांगलें. पूण बस्सांनी धांवानाका, पयले पावटी बस्सार धांवल्लोय वेगीं शीरकोन पडल्लोय. धांव. .. .. .. रयलार धांव तेंयी हे पावटी एक्सप्रेस्स रयलार धांव.
***
आकेरचा रावणेर तो देंवलो रयल वे स्टेशनाक वाट विचारीत, चलोन गेलो. हो हेणें वच, ओ तेणें वच, म्हळ्ळें कळानासताना पांच मिनुटांची वाट वीस मिनुटांनी चलोन रयलवे स्टेशनाक पावलो. स्टेशन खाली. .. .. .. खाली. .. .. .. एक ना एक रयल येतेलें येजायच न्हयवे? तो वेटिंग रुमांत बसलो. बसल्लेकडेन निदोन पडलो. ताका जाग जाताना रात जाल्ली. स्टेशनांत लोक. गुजगुजो आवाज. तो भायर आयलो, व्हय, रयल आयिल्लें.
तो रयलार चडलो. रयल सुटता वरेग ताचो जीव ताचेकडेन नासल्लो. थोड्या वेळान रयल सुटलें. रोनीन सुशेगायेचो स्वास सोडलो. सवकासायेन सुरू जाल्लें रयल थोड्याच वेळान वेग आरावन धांवालागलें. तो बसल्लेकडे धलालागलो. रयलाचा आवाजाक सरी जावन तो ताकाच सांगालागलो, “धांव. .. .. .. धांव... .. .. धांव. .. .. .. धांव. .. .. .. धांव......... धांव. .. .. .."
इसकोलाचा निती नेमांक आनी घरचांचा ओत्तडांक बली जावन आपल्या स्वंतिकायेचें आनी बुद्वंतकायेचें मोल कळानासताना मानसीक थरान कषटोन करगोन वेचा रोनी तसल्या भूरग्यांक ही काणी समरपण.
