विमर्श्या लेखन - ८
रसायन
मेलवीन पिंटो, नीरुडे
कवी म्हळ्यार कोण?
कोंकणी कविता शेतांत आयलेवार विवीद ठीका, विमरसो चलोन आसा. कोण कवी, कोण न्हंय म्हळ्ळे विशीं वाद-विवाद जावन्ंच आसा. आक्रेक कवी म्हळ्यार कोण? विशाल रितीन पळेंवचें तर ’कवी’ म्हळ्ळ्या सब्दाक नमुन्यावार आरथ दिव्येत. तुमी ब्रायन लाराचें ब्याटिंग पळेलां तर ताच्या ओट्टारे ब्याटिंग शयलेंत एका रितिचो नाद, नाच आसा. चडताव कोमेंटेटर्स लाराचें ब्याटिंग विवरावन sheer poetry (अदबूत काव्य!) म्हण सांग्तात. तशें पळेल्यार ब्रायन लारा एक ब्याटिंग ’कवी’ जाता.
आदीं (आनी थोडे कडे आजून) गावांत बायलां सुमार पयस थावन हांडियेर शिदी दवरन उदाक वाववन हाडतालीं. दादल्यांक जाय म्हळ्यारयी हांडियेर कोळसो कोववन उदाक हाडचें असाद्य. ती कला बायलांक मात्र सीमीत. तशें तीं हांडियेर उदाक भरल्लो कोळसो घेवन हालोन, धलोन येताना थंयसरयी एक काव्य सृषटी जाता हांडियेचें काव्य.
गावांत माडार चडोन नारल काडचे मानाय आसात. माडाक कितेंच दुकयनासतां चाणियेबरी वयर, वयर चडोन खुब्यार दोरी बांदून मणयेर बसोन एकेक नारल कोयती वापरन शिमट्यार थावन निकळावन शीदा माडाच्या मुळांत घाल्च्या ओट्टारे प्रक्रियेंत एक अदबूत काव्य आसा. माडार चडचो तो इंत्रू, दुजे, नीलय, बाबू, एंकटयी कवी जाता – ’माडाचो कवी’.
हिंद्वांगेर साकाळीं फुडें उटोन घरची येज्मान वेवेगीं नितळ जावन आंगण धुवन, त्या उपरांत ‘रंगोली’ सोडोवंक बसता. पळेता पळेतानांच तिच्या असकत बोटां इड्यांतल्यान सोभीत रंगोली भायर सरता आनी मिनुटांनी सगळ्या आंगणाक, सगळ्या घराक विशेस सोभाय दिता. रंगोली आनी स्त्रीये मदलो तो अपूरव संबंद काव्य जाता आनी ती स्त्री ’रंगोली कवयित्री’ जाता.
तशें पळेल्यार सगळ्या सृषटेची स्वाबावीक स्थिती काव्य. मनशा संयबाची स्वाबावीक स्थितियी काव्य. मोवाळ, मोगाळ करणेंत, मोग-मयपासांत, सोड-दोड, सोसणिकायेंत, पाप-भीरमतेंत आसात काव्याचीं लक्षणांच. पूण दुरंत म्हळ्यार आज मनीस असलीं काव्याळ लक्षणां सांडून चड आनी चड धारूण जावन्ंच येता आनी अशें ताचें काव्याळ संयबयी असकत जावन येता.
सगळ्या सृषटेची, सगळ्या मनशा संयबाची स्वाबावीक स्थिती काव्य व्हय तरयी, हर-एक व्यक्ती कवी जायना. तशें जाल्लें तर आज साहित्य मसतू बोरिंग जातें. हर एकलो कवी जायना कित्याकगी म्हळ्यार मनशा कालेतच तशी. थोडे व्यक्ती जिण्येंत हर-एक संगत गुंडायेन अनबोग करुंक पेचाडतात तर मागीर थोडे चडताव संग्तिंक तितलें गुमान दीनांत. मागीर थोडे जिणी गुंडायेन अनबोग करतात मात्र न्हंय, अनबोग केल्लें तितल्याच प्रबावभरीत रितीं व्यक्त करुंक सक्तात. आनी हांकां आमी कवी म्हण्येत. “कदळियोळ मददाने पोक्कंते पोक्कन, म्हण कुमारव्यास अभिमन्युविशीं सांग्ता तर केंळब्या तोटांत चरबेल्ली हसत रिगची ती स्थिती पळेवन कुमारव्यासाक अनबोग जाला. ’रसवे जनन, विरस मरण, समरसवे जीवन’, म्हण बेंद्रे विवरयताना जिणी आनी म्हरण, मोग आनी द्वेश - हांच्या मदलो व्यत्यास बेंद्रेक अनबोग करन कळीत आसा. देकुन्ंच खरी जिणी म्हळ्यार दोनांयचें समान मेळाप म्हण तो सांग्ता.
कोंकणेंत आपल्या गांवाची व्हडवीक उचारन चडताव कविंनी कविता लीकल्लीं पळेवंक मेळतात. हाचो आरथ, कवी जाल्लो आपल्या गांवा सांगाता एक विवरावंक असाद्य तसलो भावनात्मक संबंद दवरता म्हळ्ळें नक्की जाता. म्हळ्यार, आपल्या गांवाचो स्वाद, मात्येचो वास, वारया नाद, मनशा संबंद, गाड रितीन कवीन अनबोग केला म्हण जालें. देकुन्ंच कोंकणेंत आपलो गांव विवरून कविंनी लीकल्लीं कवनां निजाकी स्वादीक. गांवा विशीं आसचो बांद विवरावन हळेगन्नड कवी पंप आपल्या बनवासी गांवा विशीं सांग्ता: ’आरंकुशमिट्टोडं, नेनेवुदेन्न मनं, बनवासी देशमं’ (कोणें अंकूश (धोमोस) तोपल्यारयी म्हजें काळीज चदांच बनवासी गांव्ंच नियाळतेलें!).
जिण्येचो, मनशांचो गुंडायेचो अनबोग ना तर कवी, नीज कवी जाता म्हण पात्येंवचें कषट. पूण केवल अनबोग मात्र पावाना. मेळल्लो अनबोग व्यक्त करची कला कवी जाल्ल्यान कषट काडन शिकोंक आसा. देकुन्ंच आमी समरथ कवी जांवचें तर आमच्या मांयभाशेंत मात्र. गद्य आमी शीकल्ल्या खंयच्या भाशेंतयी बरवंक साद्य.
