विमर्श्या लेखन - ४
बूक: दर्भारांतली पिंर्गोण
कवी: वल्ली क्वाड्रस हाचो तिस्रो कविताजमो.
प्रसतावन: वल्ली वग्ग
प्रकाशक: आशावादी प्रकाशन
दर्भारांतली पिंर्गोण बुकाचेर केल्लें समीक्षा लेखन
दर्भारांतली पिंर्गोण
हुसको आनी पिंर्गोण!?
मेलवीन पिंटो, नीरुडे
वल्ली क्वाड्रसाच्या आशावादी प्रकाशनांत आयलेवार पर्गट जाल्लो ताचोच ’दर्भारांतली पिंर्गोण’ निजायकयी प्रामाणीक अभिव्यक्ती. हरयेका कवितेंत उटोन दिसता ताचो हुसको. हांगाचीं चडताव कवनां साहित्याविशीं, साहितिविशीं, विशेस कर्न, कोंकणेच्या आयच्या परिगतेविशीं, फुडाराविशीं, आमच्या वोद्दू-वरांट, हिपोक्रेसी, स्वाभिमान रहीत संसकृतेविशिंच आसात. खरेंच स्वाभावीक कविचो हुसको आनी एका रितिचो शीण (बंडाय?). तो कितेंच व्हड फायदो नासतां कोंकणे खातीर अपलो वेळ, पयशे आनी थोडें थोडें सूखयी त्याग कर्ता आसतां अकेरीक हें सर्व अपूण कित्या खातीर, कोणा खातीर करून आसां म्हळ्ळीं खरोखर वाजबी सवालां ताचे समोर उभीं जातात आनी ताका देदेस्पर कर्तात. अशें थंय हांगा ताचे हेळकेभायरच तो घुस्पडता आनी निराशी जाता:
"संसार दाड्डोच्च
संसार कुतंत्रीच देखून
कवी जियेता हांगा
मोरोन मोरोन जियेता.." [कवी जियेता हांगा]
जेराल थरान ही कविता कोंकणी साहितिविशीं तरयी, ही कविता ’स्वगत’ कशी आसा. कोंकणे खातीर निस्वार्थ घोळोन हांगाचो कवी मोरोन मोरोन जियेता, पूण जियेता खंडीत!
तरिकी हांगाच्या कवीक खरेंच भगलांकी ’कवी’ भायर पडला. ’कवी खंय जियेतात?’ म्हळ्ळीं सवालां तो कोंक्रिटिच्या बांधपांक, नंयांक, तारांक, मोरांक घाल्ता. खंय खंय सोधल्यारयी कवी मेळाना. हाचो अर्थ कितें? आपल्या भंवतीं चल्ता ती अराजकता, अनीत, अत्त्याचार खंडन कर्न ठीका, विमर्सो दीजय जाल्ले कवी ’राजकीय कवी’ जाल्यातगाय म्हळ्ळी भिरांत हांगाच्या कविची. कवी जाल्ल्याक जवाब्धारी आसा; आनी आयचे कवी ती विस्राल्यात देकून तो तांकां सोधून आसा.
पूण ’कवी’ क्रमेण भायर पडला तर ताका काराण आडे भागेच्या मनश्यांचें ’म्हाका कितें पडोन गेलां’ म्हळ्ळें बेफिकीर धोरण:
’जावंक आसा तें आतांच जांवदी
एच्चेम कैदी जांवदी,
मेलवीन कविता सोलुंदी
आंड्रू बांयत पडोंदी..
म्हाका कितें पडोन गेलां?" [म्हाका कितें पडोन गेलां?]
आमच्या मनश्यांकच आमचे अस्मितायेविशीं, साहित्याविशीं, भाशेविशीं स्वाभिमान ना तर आमी दुर्सोंचें तरयी कोणाक? ’कितें पडोन गेलां?’ म्हळ्ळें उल्टें सवालच आमच्या भाशेक आज संचिकार जावंक पावलां तें कवीक गम्लां.
पिंर्गोण:
कवीन खरेंच ह्या संग्रहाक ’दर्भारांतली पिंर्गोण’ म्हण नांव दिलां. सगळ्या संग्रहांत ही पिंर्गोण दिसता. चडताव कवनांनी कविता मोगिंक ही पिंर्गोण आंवडच्याकयी चड चुकिदार कर्ता. हांगाची पिंर्गोण घायेल्ल्या कविची; ही पिंर्गोण अस्मिताय राकचे खातीर रगडोंच्या सोजेराची; आनी ही पिंर्गोण आधुनिकपणाच्या मिंजासकेचो वेस पांगोर्न आपलें असतित्व होगडावन संसकृती, खाशेलपणाविशीं कांयच हुसको ना आसच्या वेक्तिंविशीं चिंतून चुर्चुर्च्या एका कोंकण्याची.
’रायाची पीरयाद’ कवनांत ही पिंर्गोण नवीन रितीं उचार जाल्या;
’नाटकांचो सर्दारगा काण्यांचो उसतादगा
हांव लाखांनी एक
कोंकणी म्हजी आवय बुकांक म्हज्या वाळय
रुदान करूं देवाक’
इतली लांब चरित्रा आसच्या कोंकणी आवयच्या बुकांक वाळय लागोंक काराण कितें? कांय हे बूक ’आधुनीक वाचप्यांक खायस जांवच्या बदलाक भुकेल्ल्या वाळयेचें पोट थंड करिलागले? वाचप्याक हालवन सोडता ही कविता.
आपल्या बुकांक वाळय लागल्या देकून जायजय कवी म्हणता ’हांव बरवंक वचाना’:
’हांव बरवंक वचाना
वाचून कोणाची नीद वचात
निदेंत कोण दांत खिरलीत
कोण फेसत मीस आंगयत
लुसिफेर म्हाका सोधून येत.." [हांव बरवंक वचाना]
कोंकणी साहितिंक तर लुसिफेर राकोनच आसा म्हण जालें. बोवश्या लुसिफेराक भेश्टांवचे कोंकणी साहिती अजून उदेवंक नांत!
अन्येक रितिची पिंर्गोण पळेया!
’कोणगी थंय पोटाक नासतां वळवळता
जरूर तोयी कोंकणी काण्यो बरयता!’ [गजल - १]
ही पिंर्गोण चडीत दुखिची. हेर भाशेंनी काण्यो बरयल्यार पोट भरात, कोंकणेंत असाध्य तें कवी विशिषट रितीं सांग्ता. पोट भर्तेलें तरयी कशें? ताणें बरयिल्ल्यो काण्यो वाच्चे ’गिरायकयी जायमू? तांकां खंय थावन व्हाववन हाडचें?’
देव नातल्लो तर?
देव नातल्लो तर कविता आसतिगी? हांगाच्या कवी प्रकार देव नातल्लो तर कोणयी कविता रचतोना. (कितलें बरें आसल्लें). खंडीत ही एक कश्टांची गजाल. देव आसल्ल्यान मात्र संसारांत आज कविता आसा, कवी आसा, साहित्य आसा म्हळ्ळें धोरण कविचें. कवी कित्याक भेश्टेंच कवी आनी कवितेमधें देवाक हाडता तें सुसताना. सर्व सक्तेचें (कवी सक्तेचेंयी!) मूळ देव व्हय. तरिकियी मनश्याचो क्रियात्मक वांटोयी समासम अर्धो असाजे तें आमी नेगारुंक न्हजो. भोवश्या देव नातल्लो तर अर्धी या अपूर्ण कविता पूणयी आसती.
नव्या ल्हाराचीं कविता:
’एक थेंबो रगात’, ’अन्येक पेटो मेला पळे’, ’रूक’, ’किडेरे आमी’ असल्या कवनांक कांय नव्या ल्हाराचीं कवनां म्हण्येत कोण्णा! एका थेंब्या रग्तांत कवी सर्व देख्ता-पाताक, सालवासांव, बरें खोटें, भलायकी, पिडा!. ’अन्येक पेटो मेला पळे’ कवनांत कविचो शीण उग्त्यान दिसता. ’पेटो’ एकीनपणाचो संकेत. तशेंच हल्क्यापणाचो संकेतयी व्हय!
बंडायेचें प्रेतन?
’कटपुतळी’ संग्रहा उपरांत आपणाक बंडाय कवी म्हण वोलायलां तें कवी ओपून घेता. ह्या संग्रहांतयी ताणें बंडाय रितिंच उर्चें प्रेतन केल्लें दिसता.
केवल ’बंडाय’ शैलेक चिडकाल्यार एकाच रितिचीं कवनां भायर पडचो अपाय नेगारुंक जायना. तशें ही शैली थोडे पावटीं कृतक जायत - हांगाच्या थोड्या कवनांनी असलें भगाप उदेता. तशें म्हण कविचो हुसको, ताची हाक-बोब कृतक न्हंय तें हरयेका कविता मोगीन, वाचप्यान समजोन घेजाय
[हें विमर्श्या लेखन ’मित्र’ हाफ्त्याळ्याचेर पर्गटलां]
