विमर्श्या लेखन - ३
बूक: बामुणांचें चेडूं
कवी: एच्चेम हाचो तिस्रो कविताजमो.
प्रसतावन: वल्ली क्वाड्रस
प्रकाशक: आशावादी प्रकाशन
बामुणांचें चेडूं बुकाचेर केल्लें समीक्षा लेखन
बामुणांचें चेडूं
ह्या चेडवान मात्सी सोड-दोड केल्या!
मेलवीन पिंटो, नीरुडे
एच्चेमाचें ’बामुणांचें चेडूं’ ताणें सांगचे प्रकार ताच्या ’कयद्याच्यो कविता’ चो मुकलो वांटो. खरेंच! हांगाचे चडताव पात्र कयदीच ऊरतात. सांकेतीक म्हळ्ळ्याबरी संग्रहाच्या पयल्या कवितेचें नांव ’पिंज्रो’. ’कवी’क नागडो करचीं कवनां!
हांगाच्या कवीक मुलाज ना. ताणे ’कवी’ म्हळ्ळ्या असंगत पात्राक खरोच नागडो केला. कवी जाल्ल्यान इमानदारेन जियेवंक या पयश्यां राशिचेर खेळोंक भारीच कषट!
निजाकी पळेल्यार संहग्रहांतल्या कविची असकत्काय ’मात्येचें रुदान’ कवनांतल्या दोवा थेंब्याची असकत्कायच सय! दोवा थेंबो म्हणता:
"हांवगो दुबळो कितें करूं?
तकलेर म्हज्या उमकळता कोयती मोर्नाची."
देवा थेंबो अपूण दुबळो म्हणच लेक्ता. सूरयाचा कीरणांनी अपूण मोतियां सांगडो जांवची आंतरीक सकत (Potential) तो विसर्ता.
’वाड आनी कविता’ कवनांत कवी कितें सांग्ता पळेया:
"आनी हांवगा कवी कोंकणिचो
इजाराक म्हज्या कुल्यार बुराक"
पिसो जाल्या शिवाय कवी जावंक साध्य ना म्हळां शेक्सपियरान. इजाराक कुल्यार बुराक ’कवी-संयब’ पाचार्चो संकेत म्हळ्ळें कवीन ओपून घेतल्यार कवीक निरास जावंक कारण ना.
सामाजीक हुसको:
हांगाचो कवी भगणांचो, सेन्सिटीव व्यक्ती. आपल्या भंवतीं तो तीक्ष्ण नदर घाल्ता आनी थंयचर घडचीं घडितां ताका आवडतात. आघात दितात. अशें ताच्या दूकल्ल्या भगणांक सब्दांचें रूप मेळता. ’सयरे’, ’तुमी येया फेसत करुयां’, ’मागणें’ ह्या वर्गांत मेळच्यो कविता.
चेडवाक काजार करुंक आसच्या दुबळ्या कुटमाची दूक कवी ’सयरे’ कवनांत उचार करता: "बाय मात्र अजून रडटा.. भितरल्या कुडांत." फुडाराविशीं भद्रतेविशीं खंत करच्या हरयेका चलियेच्या रडण्याक बायेचें रडणें सांकेतीक कशें.
’येया फेसत करुयां’ वाचताना चार वरसां आदीं गुजरातांत चलल्ल्या दोंबेचो, मनशा संहाराचो उडास येता. "वाटेर कोण मेळटा ताका चिरुयां..’ कवी मनशां रग्ताक तानेल्ल्यांच्या कुडी भितर प्रवेश करता. ’मागणें’ कवनांतल्यो ह्यो पंक्ती आज मनशा जिवाक कसलें मोल मेळता म्हळ्ळें सांग्तात:
"हावें काक्साक वेचेकडे बोंब फुटतात
हावें मुतचेकडे एसिडां वोत्तात."
कवी मनशां मनशां मधल्या गर्जेभयल्या संघरषा निमतीं खरोच घडबडला. ह्या सर्व अतर्वणांत कांय तरयी परयार आसा?
’वोंय’ कविता आधुनीक पिळगे आनी मालघड्यां मदें जामवचें संघरष पिंत्रायता. हांगा ’आंगाण’ एक मजबूत संकेत.
"तुज्या म्हज्या घराक आंगाण एकच
हासोन खेळोन तांतूं आमचीं भुर्गीं वाडलीं"
आज मजबूत कट्टोणांनी रांवच्या आधुनीक पिळगेक ’आंगाण’ म्हळ्यार कळचें कशें? या आंगाण आसल्यारयी आंगणांत खेळचे खेळ तांकां कळीत आसचे तरयी कश? तांणी फूटबोल, क्रिकेट खेळचें आंगणांत न्हंय, कंप्यूटर मोनिटरार!
बामुणांचें चेडूं:
संग्रहांतली प्रमूक आनी चडीत चिंत्पाक इडें करन दिंवची कविता ही:
"बामुणांचें चेडूं तीन मयन्यांचें गूरवार
गामवाक एकच गाब कोणाचेंगा हें कार्भार?"
बामुणांचें चेडूं खबरेविणेच गूरवार जालां. पूण सगळो गांव त्या विशीं घाबर्ता! कित्याक? काजाराविनें ताका गूरवादार आयला म्हण? कोणाच्याच खबरेविणे तें मेरो उत्रोन वचोन प्रदुवाराक लागलें म्हण? या उंचल्या वरगाच्या एका चेडवाचो गरब भर्चें धयर कोणेंगी एका हडब्यान घेतलें म्हण?
भोवशा तिस्रें कारणच आस्येत म्हण म्हाका भग्ता. चेडूं गूरवार जालां म्हळ्ळो हुसको सगळ्या गांवाक व्हड एक विषय जायजय म्हण ना. पूण हें चेडूं पुरोहीतशाही वर्गाक सेर्वलां. तें अचानक गुर्वार जाल्ल्यान सबार सवलां उटोन आयल्यांत. ह्या वर्गान स्त्रीयेक दिंवचें स्थान-मान, तिचें स्वातंत्र, गामवार लोकाक बूदबाळ सामगोन आपल्या घराण्याचें असतित्व सूरयेलां तें वोपून घेवंक तयार नातल्ल्या ह्या हिपोक्रीत वरगाचें हिजडेंपण!
एका दिश्टीन पळेवंक गेल्यार भोवशा ही कविता आमच्या सगळ्या देशाकच वोंबोंचे तसली. ’बामुणांचें चेडूं’ भारत मातेक संकेत कसो जावन घेतल्यारयी ही कविता विवीध अर्थ उभजायता!
परकाय प्रवेश:
कवी जाल्ल्यान परकाय (अन्येकल्याच्या व्यक्तित्वांत, भगणांत) प्रवेश केल्ल्या शिवाय एक नैज कवी जावंक कषट. हांगाचो कवी खंडीत परकाम प्रवेश करच्यांत अव्वल.
’दार उघड मांय’ कवनांत तो मासूम भुर्ग्याचे कुडी भितर थावन उलयता; ’सयरे’ कवनांत बायेच्या काळजांत तो घुसला; ’येया फेसत करुयां’ कवनांत अतृप्त चलियेचो उमाळो कसो वर्तवता.
पेल्या अत्म्यांत प्रवेश करचें एका कवीक मेळचो आवकास. हो आवकास एक सवालयी जाता. पेल्याचे दिषटी थावन ताणें चोयजय, चिंतिजा, भगसिजाय.
सोडदोड कित्याक?
कवी आपल्या प्रसतावनांत लिक्ता" :हामतल्यो चडावत कविता सुलभायेन वाचप्याक आनी अनभोगाक मेळच्यो तसल्यो. संकीर्ण इनामी आनी कठीण भाशे थावन जाता तितलें पयस रांवचें एक प्रामाणीक प्रेतन हांगासर केलां."
ताणे सांगल्लेबरीच हांगाच्यो चडताव कविता सलीसायेन वाचप्याक अर्थ जांवच्या तसल्यो. कविची तीक्ष्ण नदर अजून भलायकेंत आसा णाई चिंत्पाधारयी अबल जावंक ना. पूण कवी ताच्या ’कयद्याच्यो कविता’ संगीं हो संग्रह तुलन करन पळंव?
नीज जावन तशें तुलन करचें खंडीत एका विमर्शकाक सोभचें न्हंय तरी कवी ह्या संग्रहाक ’कयद्याच्यो कविता’चो मुकलो वांटो म्हण सांग्ता देकून कांय हांवें तुलन करचें स्वातंतऱ्य घेव्येत कोण्णा!
’कयद्याच्यो कविता’ थावन ह्या संग्रहांत कवीन अपलें केल्ल्या सोडदोडा निमतीं एक मेट पाटीं काडलां म्हण भग्ता म्हाका! एच्चेम असतित्ववाद, नव्य, नव्योत्तर व्हाळ्यांचो प्रभावीत म्हळ्ळें ’कयद्याच्यो कविता’ संग्रहांत खरेंच नक्की जाता. कोंकणेच्या मट्टाक ती वाडावळ खरीच दादोसकायेची आसल्ली.
पूण ह्या संग्रहांत कवी जाय म्हणच सोडदोड करता आनी आपणाक सहज रितीं जमच्या असल्या प्रभावा थावन मेकळो जांवचें कृतक प्रेतन करता. थंय हामगा सोडल्यार (बोदिलेर, सन्नेशी, साळियो आनी राय, मात्येचें रुदान) नव्य, नव्योत्तर शयलेचीं या प्रभावाचीं कवनां चडीत नामत. पूण संग्रहांत स्वारस्य चडला आनी कविचो ओट्टारे निरास मात्सो हळू जाला कंडीत.
चडीत वाचप्यांक आपल्या कविता अर्थ जायजय, पावाजय म्हळ्ळो कविचो अत्रेग वाजबी. तशें म्हण उंचलें, चडीत चिंत्पाक ग्रास करचें साहित्य जिरवन घेवंक शिक्षीत जांवच्य कायदोयी एका बुद्वंत वाचप्याक आसा. ना तर आमी अजून सरव सुखांत्यच आसचें, रोम्यांटीक साहित्यच पसंद करतेल्यांव आनी बांयतले माणकेच जावन ऊरतेल्यांव. तसली गत नाका!
एक मात्र सत! जल्मान कवी जाल्ल्याचे हर एक संबंध, विचार, बगणां उचार, काळजा रजार काव्याळच जाल्ल्यान कविता ताच्या चाल्त्या जिणियेची स्वाभावीक स्थिती जाता. तशें ताच्यो चडताव कविता सलवानांत. तसल्या पयकिंतलो ’एच्चेम’ म्हळ्ळो एकलो!
[हें विमर्श्या लेखन ’मित्र’ हाफ्त्याळ्याचेर पर्गटलां]
