बूक समीक्षा - ४
परत परत
बूक: परत परत
कवी: दे|जोर्जी पींत, आयकोळ
प्रसतावन: जेरी रसकिन्हा
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: १५६
मोल: रू. २०
प्रकाशक: मांड सोभाण
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००३
समीक्षा चलयणार: जोमेल, बोंदेल
तारीक: १३ माय २००५
जागो: साल्मिया, कुवेयट
कविची व्हळोक:
दे|जोर्जी पींत आयकोळ कोंकणी साहितीत शेतांत उदेल्ल्या भोव थोड्या चिंत्प्यांपयकिंतलो एकलो. फामाद पदां घडपी जावन लोकांक वळकिचो तरय ताका कविताय बरंवची जब्बोर व्होड आसल्ली. कुवेयटांत कोंकणी कविताचें मयन्याळें कामासाळ आसा कर्चाक काराण जाल्यांतलो अन्येक मुखेसत. २००३ इस्वेचा माय मयन्यांत ह्या संसाराक आधेवस मागल्ल्या दे|जोर्जी पिंताचो उडास सदांच आमचा मतिंत आसतलो म्हळ्ळो भर्वसो. ’परत परत’ ताचो पयलो कविताजमो तरय तो जीव आसताना पर्गट जाल्लो ताचो एकच बूक जावनासा ’जिविता सोभाण’ - जो आशावादी प्रकाशनान २००२ इस्वेंत पर्गट केल्लो.
दे|जोर्जी पींत आयकोळ हाका सभार कवितास्पर्ध्यांनी इनामां लाभल्यांत.
समीक्षा लेखन
२००३ माय महिन्याच्या इक्रा तारिकेच्या पयलें हांव, कवी जोर्जी पींत अयकोळ कोण म्हण नेणासलो. पूण ताची एक कविता हांव सुमार २००३ इस्वेंत राकणो पत्रार वाचल्ली. आनी ती कविता आजून म्हज्या काळजांत रोंबोन गेल्या. ती कविता म्हका इतली बरी लागलिगी, कविताध्वारींय धारूण जाल्लीं मनश्याचीं काळजां जिवाळ कऱ्येत म्हण म्हाका त्या दीस खचीत जालें. सुमार साताट महिन्यां उपरांत कुवैटांत जाल्ल्या एका रेतिरेंत भाग घेताना, रेतिरेच्या पाद्रीन हीच कविता परत वाचताना म्हजे काळीज निजायकी संतोसाच्या उमाळ्यानीं भरोन, म्हना बितरच कवी जोर्जीक शाबासकी दिल्ली.
जोर्जी पींत आयकोळ हाचो हो ’परत परत’ कवितादाळो म्हज्या हातांत मेळताना हांवे ताचीं कंचींय कविता वाचिनासतां, वयल्या कविताक सोधुंक लागलो. आनीं ती कविता आशी आसा, कविताचें नांव ’विपाऱ्यास’ ती अशी व्हाळता:
म्हातारी नित्राण जाल्या
असकत्कायेन कांपोंक लागल्या
शिरो तिच्यो काती वयर दिसतात
धाळी पूटल्ल्या गाद्यापरीं
तोंडार तिच्या मिरियो पडल्यात
साळियेच्या जाळापरीं
तिच्या जिवांत त्राण ना
कुडिंत तिच्या बळ ना
मतिंत तिच्या उल्लास ना
घाण्यांत थावन आयिल्ल्या चिंवडापरीं
ती जाल्या तिचें रगत दाटशेलां
पोटांत जीर्वण ना
दोळ्यांत दीश्ट ना
शिरानी सकत ना
तांतियाच्या करला परीं
बितरल्यान पोकोळ जाल्या
ही कविता सूरवेर वाचताना, त्या वेळार म्हाका कोंकणी साहित्या थंय चड उरबा नातल्ल्यान हांवे ह्या कवीक जाणा जावंक प्रयतन्ंच करुंक ना. पूण २००३ माय इक्रा तारिकेर जोर्ज्याब हो संसारी काव्या मंटप सोडन सासणाच्या कवीक मेळुंक वेताना, म्हका ताचे थंय चड मोग, खंत आनीं हुसको उदेल्लो. ताचे विशेंत हांवे राकणो पत्रार आनीं हेर पत्रार पायस जाल्या लेखानांचेर चडीत दोळो दवरलो. म्यांगलोरियन डोट कोमाचेर पायस जाल्ल्या तारां आनीं ल्हारां विभागांत ताचे विश्यांत, ताका चड लागशिल्यान वळकल्लो आनीं जाणा आसल्लो व्यक्ती वल्ली क्वाड्रसाचें लेकन वाचून म्हका जोर्जी पींत आयकोळाथंय वर्तो अबिमान भगलो. ताणे कोंकणी खातीर केल्ली ती निस्वार्थ वावर पळेवन म्हजो जीव फुमार जाता. अशें आज हो ताचो कविता पुंजो परत परत वयर चडीत अध्ययन करून तुमचे मुकार दवर्चें म्हजे वर्तें भाग म्हण हांव लेक्तां. सासणाच्या कवी संगी, ताच्या काव्याळ वैकुंटांत जियेंवच्या कवी जोर्ज्याबा, तुका आमची ही श्रद्दांजली.
’परत परत’ हो कविता पुंजो ’मांड सोभाण प्रकाशन’ ध्वारीं जोर्जी पींत आयकोळ हाच्या मर्णाच्या च्यार महिन्या नंतर सप्तेंबर २००३ ंत छापल्लो जावनासा. ह्या कविता संग्रहाक कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकादेमिचें अनुदान मेळ्ळां. जोर्ज्याबाचो आप्त मित्र मानेसत जेरी रसकीं~ज, आंजेलोर हाणी सोभीत उत्रांनी प्रसतावन लिखलां. एक्षें पन्नस आनी स पनांच्या ह्या कविताजम्यांत विवीद थराचीं कविता आसात. हांतल्या थोड्या कवितांक ’मांड सोबाण’ पंगडान ताळे सजवन लोकामोगाळ केल्यांत तशेंच केसेटी/सिडी रुपार प्रसार केल्यांत. हो कवितादाळो हांवे तीन हंतानी तुमच्या मुकार दवरतां.
परत परत - कोंकणी भास, संसक्रती, आनीं साहित्य
हो कविता पुंजो कोंकणी भास, संसक्रती आनी साहित्यांत एक वज्राथीक म्हण सांग्येत. अनीं ताका कसोलोच दुभावच ना. ताच्या परत परत कवितांत कवी जोर्ज पींत आयकोळ आशें सांग्ता:
परत परत कोंकण धरतेर जल्मातालों
हासात हासात कोंकण मातेक जीव दितलों
कोंकण मातेखातीर कोणी कांय कर्चें नांत जाल्यारी कोंकण मातेक वावर कर्चा सुपुत्रांक जीव काडचे जायते आसात. कोणी तरी कोंकणी कातीर वावर भेटयताना, "ताका कांय काम नाया, ताचे कडें पयशे चड जाल्यातया, तो कोंकणिच्या निबार नांव करुंक पळेताया" म्हणोन सांगचे, कापचे, कात्रुंचे या पुर्चे जायते आसात. हें पुरा कवी जोर्जी अनबोग करून तो हासत हासत कोंकण मातेक जीव दितां म्हण बोब मार्ता. आनीं ह्या वावराक आपूण परत परत कोंकण धरतेर जल्मातालों म्हळ्ळो ताचो आशावाद. आशें सांगाजे तर कोंकणी भास, संसक्रती आनीं साहित्याचो खरो आनीं निस्वार्थ मोग कर्च्या जोर्जी तसल्या रूंद आनी विशाल काळजाचा म्हनशांक सांगोंक फुटवात.
मलघाड्यांचे आमचें दायज कोंकणी भास, संसक्रती, आनीं साहित्य जीवाळ दवरुंक जायत्यांक मन आसा, उर्भाय आसा. तरी, पोटाचो दिस्पडतो ग्रास आनीं कुटमाचो त्रास नियाळताना आमचें काम आनी आशा मधेंगात सदानीत गलाटो जाता. तशेंच घडता, जोर्जी पींत आयकोळा थंय. कोंकणेची ग्रेसतकाय जाणा आसल्लो तरी कुटमा खातीर, तो गांवान गांव, पर्देशांत वावूरताना, कंय तरीय पुणी आपणान कोंकणी खातीर उणेंपण केलां म्हणोन तो ताच्या ’वाट’ कवितांत चुर्चूरता.
मोगाधार तुजी हांवें चाकलिना
अमृतापान कर्च्याक हांव शिकलों ना
हीं ’वाट’ कवितेंतली उत्रां. मुखली व्होळ पळेया
पोटाग्रास जिण्येत्रास चडोन वेताना
संसकराची मेटां तुजी मनीं ऊरलिंनांत
घळायेन तरी ओळकातांगे लज नासताना
पांयामुळीं मातें थांबता उस्वास आसताना.
थोड्यांक मात्र कोंकणे खातीर सगळो वेळ वावर करयेत, पूण इल्लोसो वेळ मेळताना पुणी कोंकणी माते थंय, तिच्या पांया मुळी मातें थांबचे, उस्वास सोडचे कोण आसात? हांगासर घरांनी कोंकणी उलोवंक वेळ नातल्ल्या म्हनश्यांक कोंकणी मातेचो गळो चिर्डुंचे धाराळ वेळ मेळता आनीं जायतो लोकय मेळता.
जोर्जी पींत आयकोळ, कोंकणी भास आनी साहित्य हांचो मोग काळजांत भरोन ह्या दोनी संग्तेच्या उदर्गते खातीर, वावर केल्लेलो गूंड चिंत्पाचो व्यक्ती. तो कोंकणेखातीर मेळ्ळेलें एक देणेंच सय. ह्या कविता पुंजोंत ’नमान’ कविता वाचताना कोंकणी भास, संसकृती कशी उबजाली, कशी वाडली, खंच्या थरांच्या आन्वारां मधें शिर्काली आनीं आतां तिची परिगत कसलिगी म्हण तो भोव सोभीत उत्रानीं वर्णिता. कोंकणी बाशेचीं विवीध भुर्गीं म्हणजे, गोंयची, मंगळुरी, नवायीत, सारास्वात, सिद्दी, कुडमीं हीं सरव कशीं आसात, आनीं तांचे मदे आसचे व्यत्यास, भास विवाद, लिपी/बोलिचो विवाद, धर्माचो बांदपास तो सुडाळ आनी खडक्क उत्रानीं दाकयता. कुडमीं आनीं सिद्दी लोक वोरे विंगड जियेतात, तांचे मधेगात कोंकणी संसकृती, बास जिवाळ आसल्यारी, तांका अपणावंक कोणीं मुकार मेळोंक गेल्यातगी सवाल करता. ह्या कवितेंतली उत्रां पळेया.
रायाळ आस्रो नातलो तुका
आदीं मधें आतां
भाशे भांद सदांच आसा
कोणाक कित्याक दिसाना?
तुटा फुटीन असकत जाल्याय
एकवट मयपास दिसाना
वांट्या मधेंय फांटे जातात
मनशा दुस्वास सुटाना
एका थराचे दुःखाचें गीत गायता.
’मुळां’ कविता वाचताना कोंकणी पिळगेची आपुट्ट ग्रेसतकाय मेळता. सात हाजार वर्साचीं चरित्रा आसची कोंकणी भुर्गीं आपली मुळां विस्राल्या म्हण रडता. हाच्याकी वर्तें कोंकणेक दुरबागपण आसागी? हांतली थोडी उत्रां आशीं:
काळारोद घुंवोंक लागलें
पर्जे मदले शिकपी जाले
जोडी खातीर गांव भंवले
मुळाक आपल्या विस्रोंक लागले
विदेशाचें वारें व्हाळ्ळें
कोंकणी दायज विस्रोंक लागले
जोडी दुडवा आशा चडली
रीत रिवाज कोनशाक पडली
सात हजार वर्सां आदलें
मूळ आपल्ये चरित्रेचें
पर्जेन आयच्या विस्रोन वेचें
केदें दुरबाग कोंकणेचें
कोंकणी भाशेक बाराताचा संविधानाचा आटव्या वोळिंत जागो मेळोन भारा तेरा वर्सां जाल्यारी कोंकणेच्या अभिवृद्देखातीर विशेष मेटां काडल्लीं झळकानांत. तेंच आदलें लिपी/बोलिचें तेंतेसांव आजून जीव आसा. कोंकणी भास आशी आसाजे, तशी आसाजे म्हणोन पुल्पोत्रीर रावून शेर्मांव गाजोंवचे जायते आसात.
आशें जाल्यान कोंकणी भास, संसकृती आसकत जावन आनी आल्पोन येता तशें कवी जोर्ज्याबाक भग्तालें आनीं हें आपुट्ट सत. तो ताच्या ’तफावत’ कवितांत भाशेच्या अबिवृद्दिच्या नांवान नांव जोडुंक प्रयत्न कर्च्या लोकांक तो व्यंग थरान बेंडता. कोंकणी मातेक एका व्हडलिमांयक सरी करून तिका असकत्कायेची पिडा लागल्या म्हण सांग्ता. ह्या तिच्या पिडे वेळार, थोड्या भुर्ग्यांक तिच्या सुरुपायेचे खंत जाल्यार, पुतांक तिच्या नेस्पाची खंत, धुवांक तिच्या सुक्या कातिची खंत. सुनो प्ल्यासटीक सर्जनाक तुर्तान अपयतात. एका पुतान रस्माचें कापाड हाडताना, आन्येकलो फेशानाची बाजू शिंवोंक दर्जीक आपयलां. भुर्गिंच अशें कर्ताना, नात्रां आनीं मुकली पिळगी कितें करिनाका? देदेस्पोर जाल्लो कवी अशें बोबाटता.
कोंकणी मांयची पिडा सायबा असकत्कायेची
नित्राणेन प्राण उभोन मोरोन वेची
गर्ज आमी पयलें तिका जिवी उरोंवची
वांचोन उरों अवय आमची सुक्ये कातिची
परत परत आनीं कोंकणी मांयगाव
परत परत कविता पुंजोंत कवी जोर्जी पींत आयकोळ आपल्या मांय गांवची विवरण भोव संप्या उत्रानीं वर्णुंक प्रयत्न केलां. साद्या लोकाचीं रूच, म्हणजे, लोणचें, अंबील, पेज, ताक तशेंच मांयगावांत मेळचीं फळ वसतू पणस, अणस, बेणस, जांबळा, काजू, बिंडा आनीं सांपेरां तशेंच, साळकां, दस्मी फूल, इत्यादी सब्दांनी लिखून मांयगांवची खरी वळोक स्पषट रितीन पिंत्रायता. अशें तो ताचाच गांवाक सर्गाक सरी कर्ता आनीं गावांतलें सूख सर्गासूख म्हण ’सर्गासूख’ कवितांत सांग्ता.
सोबीत म्हजो गांव
कषटा दुःखांत हांगा
सर्ग देक्तालों हांव
आपल्या गांवांक सर्गाक सरी करून कुपां वयरच लिपोन दवरिना या चण्या रुकार बोसयना. म्हणजे मांय गांवची पटकिरी होगळिकाय सांगिना. गांवचो लोक कोंकणी बास, संसकृती सोडून, पिंर्गी बास, पिंर्गी संसकृती आपणायताना तशेंच दुडवाच्या पाटल्यान वचोन गांवची नैतीक मोलां नपैंच जाताना, गांवांत जाल्ली बदलावण पोळेवन तो ’हो म्हजो गांव नंय’ म्हण सांग्ता. पयले सांगल्ले बरीं, कवी पोटा ग्रासा खातीर गांव बोंवोन, पाटी गावांक येताना, गांवांत जाल्ली बदलावण पळेवन कवी विज्मीत पावता. हें ताच्या हो म्हजो गांव नंय आनीं गांव म्हजो नंय कवितानी वाचुंक मेळता.
माना पालंव निस्रोन गेला
दादलो सोरया घाणेन भरला
सुता नीट लोक म्हजो
आज खंय पावला
हीं ’हो म्हजो गांव नंय कवितेंतली उत्रां’.
कापडाचो पालंव कशें एका स्त्रियचो मान राक्तागी, तशेंच तसोलोच गांवचो मानाचो पालंव निस्रोन गेला, म्हणजे लोकाचें खरयामसतेन गांवची व्हडविकाय होगडावन गेल्या.
हाचेलागीं विश्वास ना
ताचेलागीं मयपास ना
एकामेकाक धर्न खातात
सोड दोडिची साय ना
हुसको म्हळ्ळो दिसाच ना
हो नंय म्हजो गांव.
हीं ’म्हजो गांव नंय’ कवितेंतली उत्रां
बदलोन वेची संसकृतेक नागडी कर्चें चिंताप ताच्या जायत्या कवितानी वाळोन येता. ’सेजार्निचें सुणें’ कवितेंत दुडू इतल्या जोरान बोबो घाल्ताकी दुडू आसच्यांचे सुणें सयत मनशा मुकार ऊंच कशे जाता म्हळ्ळें भोव अपुरबायेन तो सांग्ता. आखरेक देवालागीं ’येंवच्या जिण्येंत म्हका एकच पोयशेवंत मनीस कर या तांचे सुणें कर म्हणोन’ माग्ता.
’नताल’ कवितांत हाची पिर्गोंवण कठीन बेजाराय हाडता- कशें नताल आसल्लें, वेळाची रोदां घुंवल्लेबरी बदलोन कशें वेता, कशी संसक्रती कुर्वोन, कर्पोन, बाजोन, कर्गोन वेता म्हळ्ळें तो सोबीत रितीन सांग्ता.
ताची ’मिसतेर’ कविता वाचताना प्रायवंत मलघाड्या आनीं तांच्या इंगलीश बुर्गीं आनीं नात्रां मधें आसचो संबंध बोव व्यंग थरान तरी अपुट्ट सत जावन वर्णिता. मोरच्या वडलिमांयक अंबील खांवची आशा जाताना, घरांत आसल्ल्या सकडांकी ’अंबील’ हाचो मिसतेरच जाता. कोणाकी इल्लो नात्नो वाटून उकडोन तिची आशा जारी करिजे म्हळ्ळें जळकाना. बदलाक एक नातू डिक्षेनरिंत अंबील उसतिता जाल्यार, नात इंटेरनेटार सस्पाता. सून सुपर मारकेटिंत भंवतां जाल्यार पूत फोना वयर फोनां करताना, हेवशीन मातारिचो जीव आशा जारी जायनासतानांच प्राण तुटता.
परत परत आनीं मोगाची कविता म्हज्या प्रकार हो कविता पुंजो हरयेका मोगिनीं एकामेकाच्या उसक्यार, वेंगेंत खेळच्या वेळार ह्या कविता झेल्यांतली थोडीं कविता परमळ चाकिजयिच्च.
मोगा कवितांतलो कवी दुबळो. केदाळाय कविच्या बोल्सांत पयशेनांत. तो तेंकडी घेवून चेडवाक बिंडा काडुंक आपयता, व्हाळा देगेर, गाद्या मेरेर तो ताच्या प्रेमिकाक अपयतेच आसता. हातांत कांय ’रुवी या कास’ मेळ्ळ्यार पेसतासांतेक या म्हण चेडवाक सांग्ता. फेसता सांतेक यागो चेडवा ही कविता पदा रुपार मांड सोभणाचा ’काळजा गाज’ कोवळेंत आयकव्येत.
मोगा कवितेंतलो कवी पयश्यानी दुबळो तरी ताचें मोगाचें चिंताप नीतळ आनी निसकळ. देखलें तुका कवितांत कवी ताचो बोव गूंड मोग दाखयता. पुन्वेरातिंय प्रेमिकाक पळेवन चंद्रच दिसाना, तारांय दिसाना. ही जावनासा ताचा मोगाची ग्रेसतकाय.
पुन्वेराती देखलें तुका
चंद्र कित्याक दिसाना
तारां सगळीं गयरीं जाल्यांत
सुकूर लेगून उदेना
जिणियेंत कोडसाणच चाकल्लो कवी जोर्ज्याब, कांय इल्लें बरें मेळताना तें गोडसाणच लाग्ता. तें गोडसाणय मेळुंक ना म्हण ताच्या चडवत मोगा कवितां दिसोन येता. ’विसर’ कवितांत काजारा माटवांत चोरयां दिश्टेन, पळेल्ल्या एका चेडवाचेर, कवी शेर्मेला, चेडवाक बिंडा काडन दीवंक आशेला. पूण तें येनातल्लें पळेवन तो रडला कडला.
ताच्या मोगा कवितांत कवी थावन मात्र मोग दिसोन येता, पूण ताच्या प्रेमिका थावन जवाब मेळची दिसाना, तो केदनाय ताची वाट राक्तेच आसता. ’गोबोर कवितांतली निराशी उत्रां पळेयां:
चांपी बावोन पर्मळ सुकला
बिंडा पिकोन मड्डी जाल्यांत
हांवगो तुका राकून रावलां
भगणा मात्र गोबोर जाल्यांत
तेंकडी घेवन राक्तां चेडवा
बिंडा झडोन गेल्यांत
तुज्ये वाटेन तिळतां चेडवा
भरता अंदकार दोळ्यांक
हीं ’विसर’ कवितांतली उत्रां
मोग, मोग म्हणोन मोगाच्या कुड्ड्या दोळ्यांनी मात्र पळेवन, त्याच्च मोगाचा पोट्टू बांयत पडोन रडतेल्यांक दाग जावन जोर्ज्याबाची ’अक्कल’ कविता सत दाकयता.
दोन पिसोळीं चिमणेक आशेलीं
उज्या जिबेक झूज
पाकाटे हेवशीं तेवशीं
कर्पताना चिमणी पालवाली
आतां काळोक मध्यान्याचो
ह्या कविता संग्रहांत शिकचें तसलें लिसांव जायतें आसा. म्हज्या प्रकार कोंकणेच्या हरयेका मोगिनी हो कविता दाळो वाचून ताची गोडसाण चाकिजेच. ह्या बुकांतली कविताची गूंडाय, गंबीर चिंताप पळेताना कवी जोर्ज्याबाक जिवितांत मेळ्ळेलो अनबोग जायतो म्हण स्पश्ट जाता.
जोमेल, बोंदेल
१३ माय २००५
