[संपादकीय - २७] फिल्मां (चलचित्रां) आनी समाज

ल्हान‌पणार थावन आज पर्‍यांत आमच्या चडतावांच्या (जायत्यांच्या) जिणयेंत फिल्मांनी एका ना एके रितीचो प्रभाव घाला. तीं कसल्याय प्रकाराचीं फिल्मां जावं, देशी वा विदेशी जावं, हेर भाशेचीं जावं वा हेर कालेतीचीं (feature/ nature). पूण फिल्मांनी मनशाक तशेंच समाजाचेर एका ना एके रितीन आपलो म्होर घाला म्हणच्यांत दुसरें उतर ना. देखून इस्कोलाच्या, कॉलेजीच्या दिसांनी पळयिल्लीं फिल्मां कितलीं आसतीत? फिल्मांचें पिशें लागून कॉलेजीच्यो क्लाशी बंक करून सयत फिल्मां पळयिल्लीं कितलीं नांत?

फिल्मां म्हळ्यार सर्वांक एक निर्दिश्ट अभिपराय आसूंक जाय म्हूण ना. कोण डिशम डिशूम फिल्मां खायस (like) करतात, आनी कोण भंयपट (horror) फिल्मां. कोणाक संगीत/पदां/कांतारांचीं फिल्मां आवडटात तर आनी कोणाक रोमॅन्‍टीक वा मोगाचीं फिल्मां. इतलेंच न्हय; जागतीक स्थरार सयत जाल्लीं (हॉलिवूड) फिल्मां आमी खायस करून आयल्यात. जावं ’टॅन कमांड‌मेंट्‍स’, ’बॅन हर’, ’एक्सॉर्सिशट’, ’गांधी’, ’जावस’, ’टायटॅनीक’, ’ग्लॅडियेटर’, ’ज्युरासीक पार्क’.... वळेरी अखेर जाल्ले परीं ना. तशेंच बॉलिवूड फिल्मां; ’पथेर पांचाली’, ’गाईड’, ’प्यासा’, ’कागज का फूल’, ’देव‌दास’, ’दो भिगा जमीन’, ’मदर इंडिया’... ही वळेरी सयत अखेर जाय नासली. अशेंच आमच्या हेर राज्याचीं फिल्मां ’मरो चरित्र’, ’नायगन’, आयलेवार‌चें ’सैराट’... आतां कोंकणी आमची आवय‌भास म्हणून कोंकणी फिल्मां विशीं उल्लेख करचो तर, कांय 1949 इस्वेंत मुंबयंत जी. एम. बी. रॉड्रिगसान ’सुखी कोण’ म्हळ्ळें पयलें कोंकणी फिल्म निर्माण केल्लें. पूण तें फिल्म केदींच रिलीज जालें ना. 1950 इस्वेंत गोंयकार भाव जॅरी ब्रागांजान ’मोगाचो आंवडो’ निर्माण केलें, आनी हें फिल्म रिलीज जालें 1950 इस्वेच्या आप्रील 24 तारखेर. देखून आज हो दीस ’कोंकणी फिल्माचो दीस’ म्हूण समारंभतात.

एका तेंपा आदीं म्हाका फिल्माचें पिशें इतलें आसलें म्हळ्यार 1984 इस्वेंत पयले पावटीं बंबय (आतांचें मुंबय) आयिल्ले वेळार एकाच दिसा 4 फिल्मां पळयिल्लें आसा; मॉर्निंग शो, मॅटनी, ईवनिंग शो आनी उपरांत नायट शो. अशें जेवणाची/खाणाची परवा सयत नासतना फिल्मां पळयिल्लीं. आनी असल्या फिल्मांचीं पिसाय आशिल्ल्या म्हाका आयलेवार, गोंयांतल्या धेंपे कॉलेजीन मांडून हाडिल्ल्या दोन दिसांच्या राष्ट्रीय कार्यशाळांत ’मंगळुरी बोलयेच्या कोंकणी फिल्मां विशीं’ उलोवंक संद लाभिल्ली

कोंकणी फिल्मां विशीं हांवें पयलें अयकतना हांव कांय प्रायमरी इस्कोलांत शिकतालों. ’मोग आनी मयपास’ म्हळ्ळें फिल्म आनी विल्फी रेबिंबसाचें मधूर संगीताचें फिल्म. त्या तेंपार समाजांत भोव मारेकार रितीन धोसून आशिल्ल्या ’दोत-देणें’ पिडे विशीं काणी आशिल्लें हें फिल्म. समाजीक हारसो धरचें पिंतूर युनायटॅड यंग‌स्टर्स हाणीं निर्माण केल्लें फिल्म. पूण ते उपरांत मंगळुरी कोंकणींत नांवाक कांय साबार फिल्मां आयलीं तरी लोकांच्या काळजा मनाक रिगून थीर उरिल्लें एक फिल्म सयत आज म्हणसर आयलें ना. हो म्हजो खासगी विचार. आनी सिंतिमेंतां एका जाग्यार पूण मोलावणी प्रमूख. कोंकणी म्हजी आवय म्हळ्ळ्या सिंतिमेंताक लागून हांव मतीक आयिल्लें पड्ड्यार दाकोवंक म्हजो वेळ तशेंच तकली विबाडूंक तयार ना. पूण आयलेवार (सध्या) थोडो आडवाद हांगासर घेवचो तर; जी.एस.बी. बोलयेचें फिल्म ’आ.वै.जा.सा.’ पयलें भुरग्यांचें कोंकणी फिल्म. ह्या फिल्माची काणी खंडीत समाजाक स्पंदन करचे तसली म्हूण सांगचें धैर घेतां. तशेंच आन्येक फिल्म ’अंतू’ म्हाका नवो भरवंसो मनांत आंकेरेवंक करता.

पूण धेंपे कॉलेजीच्या कार्‍यशाळाचेर प्रदर्शीत केल्लें ’नाचुंया कुंपासार’ फिल्म पळयतच निजायकी अशें भोगलें; कोंकणी फिल्मां सयत जागतीक पांवड्यार स्वतंत्र रितीन उबीं रावचीं शाती आसचीं. फिल्माची काणी, संगीत, नटन, आनी निर्देशन अशेंय पिश्यार घालूंक शकलें म्हळ्यार एक घडी सयत थंयचो उठूंक मन आयलें ना. आनी एका श्रेश्ट फिल्माचीं लक्षणां सयत हींच; प्रेक्षकांक बांदून दवरचीं.

आयचो काळ आदलो काळ न्हय, देखून क्रिस्त पूर्वाच्या कुसाट काणयांक मसालो घालून गत नाशिल्लें फिल्म काडून ’कोंकणी सिंतिमेंतां’क बंडवाळ (Capitalize) करून, आनी असलीं फिल्मां कमिशनाक लागून लोकाक रास घालून ’आमी कोंकणी सेवा केल्या’ म्हणून लेखच्या पिसांट लोकाक येदोळ‌च लोक कांटाळून गेला. आतां तरी तीं पिसांट सिंतिमेंतां पयस करून हकिगत समजूंचें प्रेतन केल्यार बरें. नां तर असल्यांक ’काळ’ लिसांवां शिकयतलो म्हळ्ळें चरित्रच गवाय.

आन्येक म्हत्वाची गजल हांवें पार्किल्ली म्हळ्यार तालेंत‌वंत युवाजण आनी तांची उरबा आनी देणीं. आनी ही उरबा आनी आसक्तेक वळखून, तसल्या युवजणांक बरें मार्ग‌दर्शन, देख तशेंच तरबेत दिवचे प्राध्यपक वर्ग. गोंयच्या चडताव कॉलेजीचे शिक्षक/प्राध्यापक वर्गाक हांव वळखतां देखून तांचीं कामां सयत हांव लागशिल्यान पळोवन आयलां. ह्या सर्व शिक्षक/प्राध्यापकांक खंडीत उल्लास पाटोवंक जाय. हांगासर कसलेंच प्रॉपोगेंडा ना, बगर निश्टूर उतरांनी सत सांगचें तर; कोंकणी फिल्मांचे नवे दीस येवचीं बळवंत लक्षणां हांवें गोंयांत पळयलीं. आनी कोंकणी फिल्मां विशीं एके रितीची जाग्रुताय हाडूंक धेंपे कॉलेजीन मांडून हाडिल्ली राष्ट्रीय कार्यशाळा खंडीत कोंकणी फिल्मांक फायद्याक जातलें म्हळ्ळें धैरान सांगतां.

चडतीक म्हज्या-तुज्या न्हय, वेळा-काळाच्या हातांत आसा.

- वल्ली क्वाड्रस [मार्च, २०१९]