संपादकीय - ४३: आमी पर्देशीं, येवेचीं बाळकां!?

’तूं कितें सांग्ताय म्हळ्ळें न्हय, बगार कशें सांग्ताय तें गर्जेचें’

आमी पर्देशीं, येवेचीं बाळकां!?

वरस : २००८

मयनो : जुलाय

"मंगळुरी कोंकणी पर्जेक पोळकूर‌वादी चिंत्पाचे देकून गुलाम‌पणाची जिणी जियेतेले आनी गुलाम जावन मोर्तेले" म्हळ्ळें पर्नें उतार म्हज्या मतिंत परत परत उगडासाक येताना हांव कांय विपरीत निरास‌वादाचें चिंताप उटयतां म्हण दुभावनाकात.

ह्या उत्रां पाटलो इरादो कसलोय आसों. जांव फोर्च‌गीसांचो काळ आसों, जांव टिप्पू सुल्तानाचो काळ आसों. जांव ब्रिटिशांचो काळ आसों. हांव चरित्राकार न्हय. पूण चरित्रेचीं थोडीं सतां प्रसतूत आमच्या कोंकणी परिगतेचेर प्रतिफलीत कर्च्याक आधार जरूर घेतला.

आयचो काळ यंत्र-तंत्रांचो काळ म्हणतात. अशें म्हणोन आदीं मागां यत्रां-तंत्रां नात‌ल्लीं म्हण न्हय. तेदनांय यंत्रां - तंत्रां आसलीं. मनीस जेदनां रोद (बंडी) सोधून काडुंक सकलो, त्या वेळार कंप्यूटर नात‌ल्लें. मोबायलां नात‌ल्लीं. रोबाटां नात‌ल्लीं. लेसर नात‌ल्लें. पूण त्या काळार तांचिच्च म्हळ्ळी तांत्रिकता आस‌ल्ली. जी वेळा काळापरकार बदलोन आयली.

आदिंमागां लोक रानांनी जियेतालो, पेंकटाक खोल्यांनी रेवडायताले म्हण चरित्रेंत धाखलो आसा. पयलें पाताक केल्ल्या आदांव आनी येवेक सयत लज दिसली आनी रुकाचीं पानां आंगाक गुंतून जियेवंक लागलीं म्हण धार्मीक बुकांनी सयत धाखलो आसा.

उपरांत लोक वागाची कात न्हेसोंक लागलो, गोणियांचें वसतूर न्हेसोंक लागलो, काश्टी न्हेसोंक लागलो म्हळ्ळें सयत आमी आयकलां - पळेलां.

उपरांत लोकांनी आपल्या यंत्रां-तंत्रांनी कोट, उर्माल, कुतांव, बुतांच सोधून काडले मात्र न्हय - वांटे केले. गरिबांक वेगळें न्हेसाप, गिरेसतांक वेवेगळें न्हेसाप.

तवळ भोवशा ’ली कूपर’ ब्रांड नात‌ल्लें जायजय. ’ली’, ’अडीडास’, ’नैकी’, ’डेबेन्याम्स’, ’बी,एच.एस’, ’टोमी हील‌फिगर’ बऱ्यांडां नात‌ल्लीं जायजय. पूण आज आसात. एका इंचाच्या नेस्पाक सयत हजारांनी, लाखांनी मोल आसा. आतां फ्याशन शो जातात. कितलोगी लोक अपलो दीस्पडतो ग्रास हांचे थावन जोडता.

ही बदलावण नासतां आनी कितें?

बदलावण सहज - बदलावण नात‌ल्ली समाज वाडाना. विग्यान हऱ्येका काळार, हऱ्येका घड्ये बदलोन्ंच येता. बदलोन्ंच येजे. आनी हिच्च व्हाडावळ.

आदिंमागा पाकांनी बरयताले, उपरांत पेन्नां आयलीं, आतां पेन्नां नासतां सयत कंप्यूटराचेर बरवंक साध्य आसा. तिंताची गर्ज ना, पाकांची गर्ज ना. ही बदलावण सहज. वेळाकाळासवें जाल्ली बदलावण.

परिगत अशी आसा तर आतां कोण‌य जर एकामेका बोटां जोक्तीत तर म्हजेपरकार ताच्याकी वर्ते बेकूफ अनी कोण‌य आसचेनांत. पाकांनी बरयतेले आतांय आसतीत, पेन्नांनी बरयतेले आतांय आसतीत. ती तांतांची खासगी खायस. आज जर हांव पाकांनी बरयतां देकून ’तुमी पिशे’ म्हणात तर, वा पेन्नांनी/कंप्यूटरांत बरयतां देकून पाकांनी बरयतेल्यांक ’तुमी पिशे’ म्हणतीत तर हे निजायकी बेकूफ नासतां अनी कितें?

ह्या संसारांत जर विग्यानांत जांव, आर्थीक शेतांत जांव, सामाजीक शेतांत जांव, साहितीक शेतांत जांव इतली बदलावण/व्हाडावळ जाल्या तर कोंकणी साहितीक शेतांत कांय व्हाडावळ जाल्या (वा जांवच्यार आसा?) तर कांय विचित्र आसा?

भिल्कूल ना.

कोंकणेंत सयत वेळाकाळा प्रकार कुळी बदल्ली, लोक बदल्लो, सायकलां आसलीं बायकां जालीं, कारां आयलीं, जिपां आयलीं, हेलिकोपटरां, विमानां आयलीं, रोकेट्यो आयल्यो. बरवपी बदल्ले. चिंताप बदल्लें म्हणताना बदलावण सहज.

आयलेवार शेण चळवळेचो पात्र महत्वाचो म्हळ्ळो कोणेंय नेगार कर्चेपरीं ना. एदोळ पऱ्यांत थक‌ल्ले वाचपी कांय हेर भासांच्या गुलाम‌पणार सूख भग्ताले. पूण आयचे वाचपी आमच्या कोंकणेंत हें वाचाप हाडिजय म्हळ्ळें माग्तात. सत सांगचें तर हो तांचो कायदो आनी हक्क. आयच्या काळार हऱ्येका संग्तेक मोल आसा. वाचपी तर एक रुपय खर्चून कितेंय मोलाक घेता आनी अपलो मोलाधीक वेळ खर्चिता तर ताका ताणे घाल्ल्या एका रुप्याच्याकी चडीत न्हय तर‌यी एका रुप्याच्या मोलाचें तर‌यी वाचाप लाभाजय‌च. पूण तें लाभानात‌ल्लेवेळार जर तो असमधान जाता तर तांतूं गुन्यांव आसा?

थोड्याच वर्साधीं गांवांनी टिवी आयिल्लेवेळार आमी फिल्मां, सीरियल्सां पळेवंक शेजारा जमो जावंक ना? टेलिफोन येवंक लाग्ताना. पर्गांवांत आसच्या आमच्या सयऱ्यांक आमच्या सेजार्च्यांचें नंबर दीवंक ना? पर्गांवच्यांनी टेलिफोन कर्ताना आमी शेजार्च्या घरा वचोन उलवंक ना? पूण उपरांत हऱ्येकल्यांनी आपापल्या घरांनी टिवी, टेलिफोनां, मोबायलां आशेल्ल्यांत चूक आसा?

बदलावण गर्जेची, महत्वाची. बदलावणेशिवाय कितेंच व्हाडाना.

आदिंमागा घरांनी भुर्ग्यांक खावंक कसलीं खाणां आसलीं? बिकणां? कणग्यो? पेजेसवें मिटांत घाल्ले आंबे, तायकोळ्याची चेटणी? तिच्च आतांच्या भुर्ग्यांक बर्गर, सोसेज, केंटगी फ्रैड - ही बदलावण - वेळाकाळाची बदलावण.

जेदनां आमी भुके आस‌ल्ल्यांव, तेदनां आमच्या आवयन तिका बरें म्हण दीस‌ल्लें रांदलां. आमकां वाडलां. आमी तीं खाणां जेवन व्हड जाल्यांव. आज आमी शिकपी जाल्यांव. गांव विदेशांनी भंवतांव. देशी विदेशी भासो जाणांव, सभार भासांचें गिन्यान आमकां आसा. आमी सभार बूक वाचल्यात. आमकां पांच-सात स्टार होटेलांनी रांदतेल्याची व्हळोक आसा म्हणतच, वचोन आमच्याच आवयक ’तुवें ती रेसिपी वाचल्यायवे? ही रेसिपी वाचल्यायवे? तुजें रांदाप सर्व शेण’ म्हणच्या वादाक कित्याक‌गी हांव भुलाना. हांतूं कोंकणेचें जांव साहितिंचें जांव भिल्कूल बरें जायना. कांय बोल्या इड्यांनी लिपवन व्हारें घाल्तेल्यांक कांय एकामेका आपटून घालून दोगांयनी मार्न पडची सोभाय दिसोंक पुरो - असल्याच खासताचे हे हडबे. हांतूं कोणाचीं मोनां मोडून, कोणाचोगी मान काडून, कोणाक‌गी हल्क करून, कोणाक‌गी राय‌पाट भांदून पयलेंच कुडके जाल्ल्याक परत चुरान चूर कर्न अखरेक त्या च्युरांतलो एक कसतळ जावन भगचे तसलें समधान तर‌यी कसलें समधान? म्हज्या बड्ड तकलेक तें भिल्कूल व्हचाना. कित्याक आमी काळोकाक दुर्सोंचें? कोंकणेंत अमृत रचुंक आमकां कोणाची बंधड आसा? कोणें आमच्या हातांक भांधून घालां? अख्खें आवक आसा. दीस-रात बोसल्यार सय, अमृत रचल्यार सय. कित्याक आमकां शेण साहितिंचेर गमन? कोण कितेंय सांगोंदीत - आमकां कितें पडोन गेलां? वाटेर पेटे घोंक्तात म्हणोन कांय सूऱ्यो उदेना?

कोंकणेंत साहित्य रसतेले चडताव हव्यासी आनी कसलिगी पिसाय आसोन शिवाय फकत्त नांव जोडुंक वा दुडू कमावंक न्हय. कितलेश्यागी बरयणारांनी देश-विदेशांत भर्पूर कोंकणी वावर केला. तांचें साहित्य कांय नोबेल पुरसकाराक जावो जाल्लें न्हय जाव्येत. पूण दयकरून असल्यांक हल्क कर्चें आण्वें चिंताप आमच्या मतिंत आसचें नाका.

आमकां कितें रुचता, कितें रुचाना - ती आमची मर्जी आनी खायस. हांतूं भिल्कूल कोणाचोय आक्षेप आसचोना. आमकां कोणाचें साहित्य आंवडता आनी कोणाचें आंवडना - ती आमची मर्जी. म्हाका वेक्तिगत जावन कोणाचेंय साहित्य खायस जाल्यार हांव वाचतां, कोणाचें खायस जायना तांचें हांव वाचिना - ही म्हजी मर्जी. पूण जें कोणाचें साहित्य खायस जायना - ताका वचोन ’तुजें साहित्य शेण साहित्य’ म्हणचें हडबें काम हांव भिल्कूल करिचोना वा अशें कर्तेल्यांच्यो तारिफोय कर्चोना. कित्याक, कोंकणेंतलें साहित्य शेण वा अमृत म्हळ्ळें फयसल दीवंक हांव वचाना. पूण म्हजें साहित्य हांवें कशें बरें कऱ्येत म्हळ्ळ्याचेर हांव म्हजी मिनत जरूर कर्तां. खंचीय बदलावण स्वाभावीक जायजय शिवाय दबावान वा एकामेका हल्क करून भिल्कूल न्हय. शेण चळवळ कोंकणेंत बरें साहित्य उदेवन येशे कर्च्यो वाटो तयार करिजाय. कोणेंत अनीक‌यी नवेंसांव जायजय. नवे नवे प्रयोग जायजय. क्रियात्मक साहित्याचें रचन जायजय तर आमची मत क्रियात्मक चिंताप चिंतुंक सकाजय. आमची मत जर पिडेसत चिंताप चिंतून आसा तर तांतूं कसलेंय सृजनात्मक चिंताप उदेवंक सकाना.

अशें म्हणोन कोंकणेंत विमर्सो जरूर जायजय. विमर्सो नात‌ल्लें खंचेंय शेत बाळवना वा व्हाडाना. पूण कोंकणेंत विमर्शे आसात?

आधल्या वर्सा एका संपादकाक भेट‌ल्लेवेळार ताणें म्हाका एक सवाल केलें "वल्ली - सत्त सांग, कोंकणेंत विमर्शक आसात?"

हांव‌यी कपलार मिरियो घालून बोसलों शिवाय कितेंच उलयलों ना. अशें म्हणोन कोंकणेंत विमर्शक नांत म्हणचो म्हजो इरादो भिल्कूल न्हय. पूण हकीगतेंत विमर्श्यकांक‌य कोणाच्यागी भिंयान, कोणाच्यागी मुलाजेक, कोणाच्यागी दाक्षेणेक लागोन कोणाक संतोस कर्च्याक आनी कोणाक‌यी खोंकचें. आनी कोणाक‌गी संतोस कर्च्याक सुक्यो तारिफो करुंक पडचें कोंकणेचें दुर्भाग‌पण म्हणों?.

इतलें सर्व सांग्ताना एक गर्जेची संगत सांगची म्हाका गर्ज म्हण भग्ता.

इंगलिशांत एक सांगाप आसा ’It is not always what you say that matters, but how you say it ’ (तूं कितें सांग्ताय म्हळ्ळें न्हय, बगार कशें सांग्ताय तें गर्जेचें). तुवें सांगचें वेदांत तर‌यी तुवें सांगची रीत सार्की न्हय तर - तें नेगार कर्तेल्यांक खेंडून फायदो ना. अशें म्हणोन हांव कांय अशें सांगाना - असल्यांक पयलें गळ्याचेर हार घालून, धर्मस्थळाच्या हसतिचेर पुर्शांवार ब्यांड वाजपांत हाडून समजायजय म्हण. ती गर्ज‌यी ना. पूण कोंकणेंत ’आसचें सक्कड शेण’ म्हळ्ळें फयसल दिंवच्याक जर्मनिंत ही काणी आसा, एजिप्तांत ही काणी आसा, जापानांत ही काणी आसा, मंगोलियांत ही काणी आसा - पूण कोंकणेंत आसचें सर्व शेण म्हणोन एका रातिभितर कोंकणेंत ’पंडीत’ जांवचें पिशेंपण कोंकणेंत चड‌ल्लेपरीं दिसता. हांकां बोल्या इड्यांनी लिपोन व्हारें घाल्चेय धाराळ मापान आसात. सत सांग्तां - असल्यांक कोंकणेचें कांय पडोन गेल्लेंय ना. कोंकणेंत जर बरेंपण आशेतेल्यांनी पयलें थोडीं वर्सां बरीं कामा करिजाय. (बरीं कामां म्हळ्यार चार-पांच वेदी काऱ्यीं कर्न, चार-पान मान-सम्मान घेंवचें न्हय).

अशें म्हणताना म्हाका एका लायनीक ल्हान करुंक कितें करिजय म्हळ्ळ्या सवालाचो उडास येता. आण्व्या चिंत्पाचे जरूर त्या लायनीक खात्रुंक वेतीत - पूण निजायकी नितळ चिंत्पाचे त्या लायनी समोर व्हड लायन घाल्तीत. तेदनां पयली लायन ल्हान म्हणोन सांगची गर्ज‌च ना पळे?

लिसांव भोव संपें: कोंकणेंत हेरांचें साहित्य शेण म्हणोंक आमीं वेचें नाका. आमी अमृत रच्यां - तेदनां हेरांचें साहित्य अपशेंच शेण जातेलें न्हय‌गी? देकून खंचें साहित्य ’शेण’ आनी खंचें साहित्य ’घाण’ म्हळ्ळो वाद कित्याक?

आमचे पुर्वज गुलाम‌पणाची जिणी जियेले - पूण आमकां ’सुटका’ नाका? आमी येवेचीं बाळकां तर‌यी आमचेमधेंच ’पर्की’ जावन, जावन जियेंवच्याक‌च ’जिणी’ म्हण बोसल्यांव?

अखेर कर्च्याधीं एक सवाल - आतां तूं खंच्या वादाक मांधताय?

खाल्तेपणीं,

- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार