संपदकीय १३: हादसा
१९८४ इस्वेंत मायानग्री मुंबयाक पयलें मेट थेंक्ताना हांव चडुणें भुर्गोच जावनासलों. म्हजेपरिंच तर्ने प्रायेर मांयगांवा थावन मुंबयाक पावल्ले जायते मिनत कर्न, दिसाचें काम कर्न, सांजेचें कोलेजिचें शिकप शिकून बरीं कामां जोडुंक पावल्ले. म्हजो भुर्ग्यापणालो सेजारी, ताचें मेट्रिकेचें शिकाप संपच्याधिंच हेच्च स्वपणांच्या शेराक पावलो, ’मिनतच्च वर्ती शिक्षा’ म्हणचेपरीं, पयलें एका लिफ्ट (एलेवेटर) कंपेनिंत मेक्यानीक हेल्पर जावन, काम शिकून उपरांत मेक्यानीक जाल्लो.
म्हाका तवळ उलवंक हिंदी भास येनातली, बी.एसटी बस्सांनी पयण करून सवय ना, फकत्त फिल्माची पिसाय आनी साहित्याची वोड म्हज्या स्वपणांक रंग दीवंक सकलीं पूण पोटाक दोन शितां जोडुंक हांवेंय काम करुंक जाय आसलें देकून म्हज्या सेजारी सांगात्याच्या हिशारेपरकार ताच्याच कंपणेंत मेक्यानीक हेल्पर जावन इंटरव्यूक गेलों. भुर्ग्यापणार थावन बरें न्हेसुंक म्हज्या आवय-बापायन उणें करुंक नातलें देकून म्हजी इंटरव्यू घेंवचो सिंधी धनी सयत म्हाका वयर थावन सकला पळेंवचार पडलो. म्हाका उलवंक अर्धेंकुरें इंगलीश येतालें देकून म्हजें नांव आनी गांव मात्र सांगलें. ताणें इंटरकोमांत कोणालागिंगी, कितेंगी सांग्ताना मात ताची नदर म्हज्या धव्या शर्टाचेर खिमचिता म्हळ्ळेपरीं भग्तालें.
सिंतिमेंतां, भगणां, संवेदनांक गर्जेच्याकी चडीत महत्व दितेल्यांक हें शेर जोक्तें न्हय. म्हाका भायर धाडलो आनी कोणेंगी म्हाका भायर आपवन वेलो आनी एक व्हड बाल्दी दिवून; ’तेंच कंपणेचें बस्स, तुवें धुवंक आसा’. केबिनाभितर थियरी तर आतां भायर प्राकटिकल - मतिंत हांवें चिंतलें आनी खाली बाल्दी हातीं घेवन उदाक खंय आसा म्हणून सोधतानांच, केबिनाभितरलो सिंधी बोस भायर आयलो आनी म्हाका आपयलागलो. आनी हांव ती बाल्दी थंयच दवर्न ताचेसर्शीं येताना ताणें म्हळें; ’तूं पास जालोय, फाल्यां नोव वोरांक कामाक ये, एका दिसाक नोव रुपय तुजो पाग, आयतारा रजा आसतेली पूण रजेचो पाग आसचोना’.
मायानग्रिंत एकेकल्याची एकेक काणी आसा, तांच्या जिण्येंतले ’हादसा’ वेगळेच. कांय उस्वास काडुंक त्रास जांवचेतसली घाण, चडताव जाग्यांनी उग्त्यान बसचे दादले, ते उटतच तेच्च जाग्यांनी बसुंक दब्बे घेवन लायनीर आसचे हेर. हें चिंतून जायतेपावटीं सार्कें जेवंक सयत उभदेस भग्ताले, हांगा जियेतेल्यांक लज/घाण/कांठाळो म्हळ्ळो नां गाय?. म्हज्याय मतिंत सवालां आसलीं. पूण सर्वाक परियार ’वेळ’, आनी वेळापरकार एकेकाच्च सवालांक जवाबी सयत मेळुंक लागल्यो.
एका दिसा रेयलवे स्टेशनाथावन हांवें रांवच्या कोट्रेच्या वाटेर वेतासताना, रसत्या मधल्या एका गुडा आंगडेच्या मुकार उभो रावून सिग्रेटिचो धुंवर वोडचो एकलो धडंग जिवाचो म्हाका पळेवन, म्हाका आपयलागलो. हांव ताचेसर्शीं गेल्लोंच, म्हज्या हातांत आसल्ल्या टिफिनांत कितें असा? म्हणून विचारिलागलो. हांवें ताका ’खाली टिफीन’ म्हणून सांगलें आनी टिफीन उग्तें करून धाखयलें. ताणें तें ताच्या हातीं घेतलें आनी म्हणालो;
’तुज्या गळ्यार आसची भांगाराची चेयन आनी हातांत आसचें वोच काड आनी ह्या टिफिनांत घाल’.
हांवें ’कित्याक?’ म्हणून सवाल कर्ताना ताची जवाब; ’वो थंय दिसतावे तुका, थोडे लुटकार मेळल्ल्यांक लुटतात देकून तुजी चेयन आनी वोच सयत लुटुंक आसात’. म्हज्या मतीन चिंतुंक धर्च्याधिंच हांवें ताच्या हातांत आसचें म्हजें टिफीन वोडन घेतलें आनी जितल्या वेगान धांवुंक सक्तांगी तितल्या वेगान धांवलों.
हें अन्येक हादसा - अशें भग्ता, ह्या मायानग्रिंत जियेवन आसताना, कितलें होगडायलांकी, तितलेंच जोडलां सयत. देकून हें शेर जितले मापान होगडांवची वाट रचताकी, तितलेच्च मापान गळसुंची वाट सयत करून दिता म्हळ्ळें सत.
आतां कांय मुंबयचीं मेटां मेटांविशीं समजणी न्हय तरयी माहेत आसा. पोयर, काल आनी आज पळेताना सयत, हांगासर जायतें बदलून गेलां, जायतें बदलून वेचेपरिंच ना, जायतें बदलुंक आसा. आज सयत ह्या मायानग्रीक स्वपणां घेवन येतात, जायतीं तांचीं स्वपणां गली/मोहल्लेंनी शिंपडायतात, जायत्यांचीं स्वपणां तुटतात/फुटतात, पोटाची दाव तसली, जायते अपलें असतित्व होगडावन जियेतात, कोण अपलो स्वाभिमान होगडावन, कोण अपलें वेक्तित्व आनी अपली नैतिकता होगडावन मनशा रगत चिंवतेल्या झळारिंपरीं जियेता. पूण अजून स्वपणां जिविंच आसात, स्वपणांच जिण्येशेवोटाचो भर्वसो, देकून जितले नवे रसतेगी तितलेच्च नवे गटार. अशें भग्ता; हांगासर जर बरें पडलाकुशीन चमकता तर खोटें/वायट मुडलाकुशीन चमकताना, ह्या दोनीं कुशिंनी चल्तेले यथेश्ट मापन आसात. देकून भोवशा ही मुंबय एक मात्र शेर, ज्या शेरांत एकाच्च सुवातेचेर ग्रेसत सयत जियेता, दुबळो सयत जियेता. स डिजीट पाग घेतलो सयत जियेता, तीन-च्यार डिजीट पाग घेतलो सयत जियेता, सत/नीतयी जियेता, असत/अनीतयी जियेतना खरेंच भग्ता.
पूण आयचा काळार आमचो मांयगांव खंच्या दिशेन चमकून आसा? धाखवपाचो बजारसो दिसता, चडताव सजवणी, धाखवणी, कित्याकगी सर्व नकली/बन्वाटी दिसचे मनशा संबंध, कांय काळीज उग्तें करून हासलों तर कांय किमचून खातीतगाय म्हळ्ळो दुभाव, मतलभी संबंध, तारलो दीवन बांगडो घेंवची कालेत, एकामेकाची वळोक नाका, वळकुंक नाका, फकत्त धाखवप. अशें भग्ता, ज्यें वायट/खोटेंपण ज्या दिशेन चमकून गेल्लें आतां मांयगांवाक पावलां आनी वसती करून आसा. आनी ह्या वेवसतेंत हरयेकलो असकत/लाचार चिंताप भगुंक लागला, आनी अपल्या तांकिचें कर्च्याकी, ’कांय रेतिरेंनी, आंज भडवे सर्गीं थावन देंवून येतीत कोण्णा आनी आमचें जिणें सुध्रायत कोण्णा’ म्हळ्ळ्या भृमिदेंत जियेवंक लागल्यात कोण्णा म्हणून भग्ता - जावंक पुरो ही म्हजीच भृमीद.
१९८४ इस्वेंतच अक्तोबरांत इंदिरा गांधिची खून जाल्लेवेळार बोंबोंयत (मुंबयांत) जाल्लो दंगो अजून म्हज्या मतिच्या पडद्यांत जिवाळ उरला, जसो २००१ इस्वेंत कुवेयटांत इराकान धाड घाल्लेवेळार सयत तसलोच्च अनभोग जाल्लो. पूण कितें जाल्यारी, मुंबयांत एक जीव आसा. अशें भग्ता मांयगांवांत ’आमचेपयकीच आमी पर्की’ जावन जियेंवची परिगत. तशें म्हणताना ह्या मायानग्रिंत; पर्किमधें तरयी आमी ’अमी’ जावन जियेंवचें चड बरें म्हणून भग्ता. हां! व्हय, जो हांगाच्या ’हादसा’ंक आपल्या दीस्पडत्या जिण्येचो वांटो करून जियेवंक सकचो. निजायकी आतां १९८३ इस्वेचें ’हादसा’ हिंदी फिल्मांतलें एक पद याद येता;
’हे, ये बंबय शहर हादसों क शहर है
यहां झिंदगी हादसों क सफर है
यहां रोज रोज हर मोड मोड पे
होता है कोयी न कोयी
हादसा, हादसा, हादसा, हादसा...’
- वल्लि क्वाड्रस [जुलाय, २०१७]
